Skip to main content

Full text of "Der buchdruck Kölns bis zum ende des fünfzehnten jahrhunderts. Ein beitrag zur inkunabelbibliographie"

See other formats


Google 


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world’s books discoverable online. 


It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that’s often difficult to discover. 


Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book’s long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 


Usage guidelines 


Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 


We also ask that you: 


+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 


+ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google’s system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 


+ Maintain attribution The Google “watermark” you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 


+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can’t offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book’s appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 


About Google Book Search 


Google’s mission is to organize the world’s information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world’s books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 


atlhttp://books.google.com 


Google 


Über dieses Buch 


Dies ist ein digitales Exemplar eines Buches, das seit Generationen in den Regalen der Bibliotheken aufbewahrt wurde, bevor es von Google im 
Rahmen eines Projekts, mit dem die Bücher dieser Welt online verfügbar gemacht werden sollen, sorgfältig gescannt wurde. 


Das Buch hat das Urheberrecht überdauert und kann nun öffentlich zugänglich gemacht werden. Ein öffentlich zugängliches Buch ist ein Buch, 
das niemals Urheberrechten unterlag oder bei dem die Schutzfrist des Urheberrechts abgelaufen ist. Ob ein Buch öffentlich zugänglich ist, kann 
von Land zu Land unterschiedlich sein. Öffentlich zugängliche Bücher sind unser Tor zur Vergangenheit und stellen ein geschichtliches, kulturelles 
und wissenschaftliches Vermögen dar, das häufig nur schwierig zu entdecken ist. 


Gebrauchsspuren, Anmerkungen und andere Randbemerkungen, die im Originalband enthalten sind, finden sich auch in dieser Datei — eine Erin- 
nerung an die lange Reise, die das Buch vom Verleger zu einer Bibliothek und weiter zu Ihnen hinter sich gebracht hat. 


Nutzungsrichtlinien 


Google ist stolz, mit Bibliotheken in partnerschaftlicher Zusammenarbeit öffentlich zugängliches Material zu digitalisieren und einer breiten Masse 
zugänglich zu machen. Öffentlich zugängliche Bücher gehören der Öffentlichkeit, und wir sind nur ihre Hüter. Nichtsdestotrotz ist diese 
Arbeit kostspielig. Um diese Ressource weiterhin zur Verfügung stellen zu können, haben wir Schritte unternommen, um den Missbrauch durch 
kommerzielle Parteien zu verhindern. Dazu gehören technische Einschränkungen für automatisierte Abfragen. 


Wir bitten Sie um Einhaltung folgender Richtlinien: 


+ Nutzung der Dateien zu nichtkommerziellen Zwecken Wir haben Google Buchsuche für Endanwender konzipiert und möchten, dass Sie diese 
Dateien nur für persönliche, nichtkommerzielle Zwecke verwenden. 


+ Keine automatisierten Abfragen Senden Sie keine automatisierten Abfragen irgendwelcher Art an das Google-System. Wenn Sie Recherchen 
über maschinelle Übersetzung, optische Zeichenerkennung oder andere Bereiche durchführen, in denen der Zugang zu Text in großen Mengen 
nützlich ist, wenden Sie sich bitte an uns. Wir fördern die Nutzung des öffentlich zugänglichen Materials für diese Zwecke und können Ihnen 
unter Umständen helfen. 


+ Beibehaltung von Google-Markenelementen Das "Wasserzeichen" von Google, das Sie in jeder Datei finden, ist wichtig zur Information über 
dieses Projekt und hilft den Anwendern weiteres Material über Google Buchsuche zu finden. Bitte entfernen Sie das Wasserzeichen nicht. 


+ Bewegen Sie sich innerhalb der Legalität Unabhängig von Ihrem Verwendungszweck müssen Sie sich Ihrer Verantwortung bewusst sein, 
sicherzustellen, dass Ihre Nutzung legal ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass ein Buch, das nach unserem Dafürhalten für Nutzer in den USA 
öffentlich zugänglich ist, auch für Nutzer in anderen Ländern öffentlich zugänglich ist. Ob ein Buch noch dem Urheberrecht unterliegt, ist 
von Land zu Land verschieden. Wir können keine Beratung leisten, ob eine bestimmte Nutzung eines bestimmten Buches gesetzlich zulässig 
ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass das Erscheinen eines Buchs in Google Buchsuche bedeutet, dass es in jeder Form und überall auf der 
Welt verwendet werden kann. Eine Urheberrechtsverletzung kann schwerwiegende Folgen haben. 





Über Google Buchsuche 


Das Ziel von Google besteht darin, die weltweiten Informationen zu organisieren und allgemein nutzbar und zugänglich zu machen. Google 
Buchsuche hilft Lesern dabei, die Bücher dieser Welt zu entdecken, und unterstützt Autoren und Verleger dabei, neue Zielgruppen zu erreichen. 


Den gesamten Buchtext können Sie im Internet unter|http: //books.google. comldurchsuchen. 











PUBLIKATIONEN 


DER 


GESELLSCHAFT 
FÜR RHEINISCHE GESCHICHTSKUNDE 


XXIV 


DER BUCHDRUCK KÖLNS 
BIS ZUM ENDE DES FÜNFZEHNTEN JAURHUNDERTS 


ed 


BONN 
MHERMANN BEHRENDT 
1905 


DER 


BUCHDRUCK KÖLNS 


BIS ZUM 


ENDE DES FÜNFZEHNTEN JAHRHUNDERTS 


EIN BEITRAG ZUR INKUNABEI.BIBLIOGRAPHIE 


voN 


ERNST VOULLIEME 


BONN 
HERMANN BEHRENDT 
1903 





Druck von W. Drugulin in Leipzig. 


MEINEM LIEBEN VATER 


ADOLF VOULLIEME 


ZUM SIEBZIGSTEN GEBURTSTAGE 
1903 


IN VEREHRUNG UND DANKBARKEIT 


GEWIDMET 


Liir rum 
Kr 30 
N 





STIFTER UND PATRONE 


DER 
GESELLSCHAFT FÜR RHEINISCHE GESCHICHTSKUNDE 


NACH DEM STANDE VOM 20. MAI 1903. 


SEINE MAJESTÄT DER KAISER unp König als Patron. 
Iure KönıgLicHE HOHEIT DIE PRINZESSIN ADOLF ZU SCHAUMBURG-LIPPE, 
PRINZESSIN VON PREUSSEN, als Patronin. 
SEINE KÖNIGLICHE HOHEIT DER ERBGROSSHERZOG FRIEDRICH WILHELM 
von BADEN als Patron. 


DER RuHEINISCHE PROVINZIALVERBAND. 


1. STIFTER: 
1. Herr Geh. Kommerzienrat Dr. iur. et phil. GUSTAV voN MEVISSEN, Mitglied 
des Staatsrats und des Herrenhauses, Köln (1881); } 1899 Aug. 13. 
. Herr ÄDOLF YoN CARSTANJEN, Majoratsherr, Berlin (1893); -; 1900 
Juni 24. 
3. Herr Geh. Kommerzienrat EmiL voM RATH, Köln (1894). 
4. Die Dr. JoH. FRIEDR. BÖHMER'schen Nachlaß-Administratoren und 
Testaments-Exckutoren, Frankfurt a. M. (1898). 
. Frau Witwe PAUL STEIN, ELISE, geb. von MEVISSEN, Köln (1900), 
. Herr Geh. Kommerzienrat GusT. MICHELS, Köln (1900). 
7. Frau Witwe Geh. Kommerzienrat DR. GUST. VON MEYISSEN, THERESE 
geb. LEIDEN, Köln (1900); + 1901 Nov. 10, 


» 


au 


IL PATRONE: 
1. Die Stadt AACHEN (1881). 
2. Herr (ieh. Kommerzienrat OTTO ANDREAE, Köln (1889). 
3, Se. Durchlaucht der PRINz PHILIPP VON ARENBERG, Bischöfl. Geistl. Rat, 
päpstl. Geheimkämmerer und Donikapitular, Eichstätt (1881). 
4. Die Stadt BARMEN (1881). 
5. Herr Baron J. W. v. BOETZELAER, Kaufmann, Bockum bei Krefeld (1901). 





36. 


Herr CHARLES EUGENE GÜNTHER, Kaufmann, London E. C. (1900). 


. Frau Witwe Kommerzienrat FRANZ KARL GUILLEAUME, ANTONIE, geb. 


GRÜNDGENS, Köln (1893). 

Herr ARNOLD GUILLEAUME, Köln (1895). 

Herr Kommerzienrat MAX GUILLEAUME, Köln (1892). 

Herr Kommerzienrat THEODOR V. GUILLEAUME, Fabrikbesitzer, Köln 


(1889). 


. Herr Louis HAGEN, Bankier, Köln (1896). 


Herr Geh. Kommerzienrat FRANZ HANIEL, Fabrikbesitzer, Düsseldorf 
(1895). 


. Herr Kommerzienrat JOH. N. HEIDEMANN, Köln (1900). 
. Herr Geh. Kommerzienrat AUGUST HEUSER, Stadtverordneter, Köln 


(1894). 


. Herr AUGUST FREIHERR VON DER HEYDT, Elberfeld (1902). 

. Herr KARL VON DER HEYDT, Bankier, Berlin (1889). 

. Herr ALFRED FREIHERR V. HILGERS, Landgerichtspräsident, Trier (1895). 
. Herr KARL EUGEN GRAF UND MARQUIS VON UND ZU HOENSBROECH, 


Königl. Kammerherr, Schloß Türnich, Kr. Bergheim (1889). 
Herr EBERHARD HOESCH, Düren (1891). 


. Herr Kommerzienrat WILHELM HOESCH, Fabrikbesitzer, Düren (1900). 
. Die FÜRSTL. HOHENZOLLERN’SCHE HOFBIBLIOTHEK, Sigmaringen (1881). 
. Herr Geh. Justizrat Dr. HERMANN HÜFFER, Professor, Bonn (1897). 
. Herr Justizrat FRANZ JANSEN, Rechtsanwalt, Köln (1895). 

. Frau Witwe AUG. JOEST, FANNY, geb. CAMPHAUSEN, Köln (1894). 

. Herr HEINRICH KELLNER, Kaufmann, Köln-Deutz (1899). 

. Herr FERD. Knops, Tuchfabrikant, Aachen-Burtscheid (1901). 

. Der Herr ERZBISCHOF VON KÖLN, DR. ANTONIUS FISCHER, Köln (1903). 
. Die Stadt KÖLN (1881). 

. Herr ERNST KönıGs, Kaufmann, Köln (1898). 

. Die Stadt KREFELD (1881). 

. Frau Witwe ExcellenzF.A. KRUPP, MARG.geb.FREIIN v. ENDE, Hügel(1903). 
. Herr GEORG KÜPPERS-LOOSEN, Kaufmann, Köln (1899). 

. Herr Dr. ERNST LANDSBERG, Professor, Bonn (1899). 

. Herr GOTTLIEB LANGEN, Burg Zieverich (1897). 

. Herr HAns KARL LEIDEN, Kgl. Niederländischer Konsul, Köln (1895). 

. Herr HANS LEYENDECKER, Kaufmann, Köln (1902). 

. Frau Witwe FREIFRAU THEOD. VON LIEBIEG, ANGELIKA, geb. CLEMENS, 


Schloß Gondorf bei Coblenz und Reichenberg (Böhmen) (1891). 


. Herr Geh. Justizrat Dr. HUGO LOERSCH, Professor, Mitglied des Herren- 


hauses und Kronsyndikus, Bonn (1890). 





% 


Se. Durchlaucht der FÜRST ALFRED ZU SALM-REIFFERSCHEID, Schloß 

Dyck (1902). 

99. HerrDr. MAX voNSanD', Kl. LandratdesLandkreises Bonn, Bonn(1899). 

100. Se. Erlaucht der REICHSGRAF HEINRICH VON SCHAESBERG-DIT- 
BORN, ‚Schloß Thannheim bei Leutkirch (\Vürttemberg) (1881). 

101. Herr KARL SCHEIBLER, Fabrikbesitzer, Köln (1896). 

ı02. Frau Witwe Geh. Kommerzienrat \WıiLH. SCHEIDT, AUGUSTE, geb. 
HOLTHAUS, Kettwig a. d. Ruhr (1899). 

103. Herr HERM. SCHELLECKES, Kaufmann, Krefeld (1902). 

104. Frau Witwe ALEXANDER SCHOELLER, ÄDELE, geb. CARSTANJEN, Düren 
(1892). 

105. Herr Ober-Präsidial-Rat a. D. Dr. KLEMENS FREIHERR V. SCHORLEMER, 
Kgl. Kammerherr, Vorsitzender der Landwirtschaftskammer der Rhein- 
provinz, Mitglied des }Herrenhauses, Lieser (1899). 

106. Herr GRAF FRANZ VON SPEE, Kgl. Kammerherr und Schloßhauptmann 
von Düsseldorf, Mitglied des Herrenhauses, Schloß Heltorf (1885). 

107. Frau Witwe Kommerzienrat KONRAD STARTZ, MARIE, geb. NÜTTEN, 
Aachen (1893). 

108. Frau Witwe PAUL STEIN, ELISE, geb. VON MEVISSEN, Köln (1888). 

109. Herr Kommerzienrat P’ET. Jos. STOLLWERCK, Fabrikbesitzer, Köln (19001. 

110. Der Herr BISCHor VON TRIER, DR. FELIX KoRUM, Trier (1886). 

ııı. Die Stadt TRIER (1881). 

ıı2. Herr L. VOPELIUS, Glashuttenbesitzer, Sulzbach bei Saarbrücken (1903). 

113. Herr Kommerzienrat JU'LIUS VORSTER, Fabrikbesitzer, Köln (1892). 

114. Herr KARL WAHLEN, Fabrikbesitzer, Köln (1898). 

115. Herr Geh. Kommerzienrat Jviaus Wi: ER, Coblenz (1881). 

116. Se. Durchlaucht der FÜRST WILHELM ZU WiED, Neuwied {1881\. 

117. Herr HANS ZANDERS, Fabrikant, Berg.-Gladbach : 1900). 

118. Herr RICHARD ZANDERS, Fahrikant, Berg.-Gladbach (1893). 

119. Herr N. N. (1900). 











VERSTORBE 





PATRONE: 
NIGIN AUGUSTA (I88T\, 






Ihre Majestät die KAISERIN und Ko 
Ihre Majestät die KAlst.RIN und Köx ‘ Frin.pRich (1895), - 1901 Aug. 5. 
1. Herr Wirkl. Geheimrat Dr. voX BARDELEBEN, Excellenz, Oberprasident 
a. D., Berlin (1881), + 1890 Jan. 8. 
2. Herr Professor Dr. Jviat3 BARON, Bonn (1832,, - 1848 Juni g. 
Herr FRIEDR. Wir.H. BLERS, kais. Bergmeister, (Ineuleu bei Meu (1835), 
+ 1895 .\ug. 16. 











30. 
31. 
32. 
33- 
34 


35. 
36. 


37. 


38. 


39. 
40. 


Herr THEODOR FREIHERR VON LIEBIEG, Schloß Gondorf(1889), 41891 Sept.8. 
Herr LuDwiG VoN LILIENTHAL, Elberfeld (1881), + 1893 Juni ı. 

Herr Kommerzienrat JULIUS MARCUS, Köln (1889), + 1893 Jan. 4. 

Herr Geh. Kommerzienrat Dr. GUSTAv VON MEVIssSEN, Köln (1881), 
+ 1899 Aug. 13. 

Frau Geh. Kommerzienrat Dr. GUSTAv VON MEVISSEN, Köln (1899), 
+ 1901 Nov. 10. 

Herr GRAF ERNST VON MIRBACH-HARFF, Schloß Harff, (1882), + 1901 Mai29. 
Herr GRAF WILH. VON MIRBACH-HARFF, Schloß Harff, (1881), + 1882 


Juni 19. 

Herr Geh. Medizinalrat Prof. Dr. ALBERT MOOREN, Düsseldorf (1881), 
+ 1899 Dec. 31. 

Herr HERMANN VON MUMM, Kgl. Dän. General-Konsul, Köln (1881), 
+ 1887 Juli 16. 


Herr AUGUST NEVEN-DUMONT, Köln (1889), + 1896 Sept. 7. 
Herr EMIL OELBERMANN, Köln (1893), } 1897 Mai ı. 


. Herr Geh. Regierungsrat DAGOBERT OPPENHEIM, Köln(1881), + 1889 Juli25. 
. Herr WırH. PEILL, Köln (1896), + ı901 April 4. 

. Herr Kommerzienrat EMIL PFEIFER, Köln (1881), + 1889 Sept. 20. 

. Herr EDUARD PURICELLI, Trier (1881), + 1893 Dec. 4. 

. Frau ED. PURICELLI, Trier (1893), + 1899 Febr. 5. 


Frau FAnNY PURICELLI, Rheinböllerhütte (1881), + 1896 Nov. 16. 


. Herr ARTHUR VOM RATH, Köln (1897), + ı901 Aug. 23. 

. Herr Kommerzienrat EUGEN RAUTENSTRAUCH, Köln (1891), + 1900 Mai 18, 
. Herr Kommerzienrat VAL. RAUTENSTRAUCH, Trier (1881), + 1884 Okt. 19. 
. Herr Geh. Kommerzienrat WILH. SCHEIDT, Kettwig (1894), + 1896 März 27. 
. Herr Weihbischof Dr. HERM. JOS. SCHMITZ, Köln (1895), + 1899 Aug. 21. 
. Herr ALEXANDER SCHÖLLER, Düren (1890), ‘+ 1892 Febr. 26. 

. Herr Beigeordneter LuDw. FRIEDR. SEYFFARDT, Krefeld (1888), -+ 1901 


Jan. 26. 


. Herr ERZBISCHOF Dr. HUBERT SIMAR, Köln (1900), +- 1902 Mai 24. 
. Herr GRAF AUGUST voN SPEE, Königl. Kammerherr, Schloßhauptmann 


von Brühl, Schloß Heltorf (1881), ++ 1882 Aug. 25. 


. Herr Kommerzienrat KONRAD STARTZ, Aachen (1889), + 1893 Sept. 30. 
. Herr LEBRECHT STEIN, Langenberg (1889), -- 1903 Mai 14. 
. Herr Landgerichts-Referendar ADOLF WEKBEKER, Düsseldorf (1881), 


+ 1882 Nov. 16. 
Herr Kommerzienrat VICTOR WENDELSTADT, Köln (1881), -- 1884 Juli 15. 





SATZUNGEN 
DER 
GESELLSCHAFT FÜR RHEINISCHE GESCHICHTSKUNDE 
GEGRÜNDET AM ı. JUNI 18Sı, 
MIT DEN RECHTEN EINER JURISTISCHEN PERSON AUSGESTATTET 
DURCH ALLERHÜCHSTEN ERLASS VOM 9. AUGUST 135%. 
$ı. 

Die Gesellschaft für Rheinische Geschichtskunde hat den 
Zweck, die Forschungen über die Geschichte der Rheinlande dadurch 
zu fürdern, dal; sie Quellen Jer rheinischen Geschichte in einer den 
Forderungen der Wissenschaft entsprechenden Weise herausgibt. 

Der Sitz der Gesellschaft ist Köln. 


$2 

ı. Stifter der Gesellschaft sind diejenigen, welche wenigstens 
eintausend Mark in die Kasse der Gesellschaft einzahlen. 

2. Patrone der Gesellschaft sind diejenigen, welche einen Jahres- 
beitrag von mindestens einhundert Mark auf drei Jahre zu zahlen 
sich verpflichten. 

3. Mitglieder der Gesellschaft sind diejenigen Forscher auf dem 
Gebiete der rheinischen Geschichte oder auf verwandten Gebieten, 
welche entweder 

a) bei Gründung der Gesellschaft als Mitglieder beigetreten sind, 
oder 

b) später auf Vorschlag des Vorstandes durch die Gesellschaft in 
ihren Hauptversammlungen ernannt werden. 


3 
Die für ihre Zwecke erforderlichen Geldmittel entnimmt die Ge- 
sellschaft: 
ı. dem Kapitalbestande, welcher am ı. Januar 1889 Mark 
29 986,96 betrug, 





den Vorstand durch je ein weiteres Mitglied zu verstärken, so lange 
die Arbeiten der Gesellschaft aus Mitteln des Staates, bezw. der Pro- 
vinz unterstützt werden. 

Zur Legitimation des Vorstandes nach außen dient eine Beschei- 
nigung des Bürgermeisteramtes der Stadt Köln, welchem die jedes- 
maligen Wahlverhandlungen sowie die Ernennungen des Staates und der 
Provinz mitzuteilen sind. 


s7 

Der Vorstand kann seine Befugnisse für einzelne Angelegenheiten 
oder bestimmte Geschäfte einzelnen seiner Mitglieder oder aus seiner 
Mitte gewählten Kommissionen übertragen. 

An der Bestimmung des $ 8 über die Urkunden, welche die 
Gesellschaft vermögensrechtlich verpflichten, wird hierdurch nichts ge- 
ändert. 

s8 

Der Vorstand wählt aus seiner Mitte auf je drei vom ı. Januar 
1839 ab laufende Jahre einen Vorsitzenden, einen Schatzmeister, 
einen Schriftführer und für jeden derselben einen Stellvertreter. 
Wird eines dieser Ämter erledigt, so wird ein Ersatzmann für den Rest 
der Amtszeit gewählt. 

Urkunden, welche die Gesellschaft vermögensrechtlich verpflichten, 
sind unter deren Namen vom Vorsitzenden oder dessen Stellvertreter 
und außerdem von einem anderen Vorstandsmitgliede zu vollziehen. 


s9 
Der Vorsitzende leitet die Verhandlungen des Vorstandes sowie 
der Hauptversammlung. 
Er beruft den Vorstand, so oft dies die Lage der Gesellschaft er- 
fordert, auch sobald drei Mitglieder des Vorstandes dies beantragen. 
Die Einladung erfolgt schriftlich unter Mitteilung der Tagesordnung. 


$ ıo. 

Zur Beschlußfähigkeit des Vorstandes ist die Anwesenheit von 
neun Vorstandsmitgliedern, zu Beschlüssen die absolute Stimmenmehrheit 
der anwesenden Vorstan«dsmitglieder erforderlich. Bei Stimmengleichheit 
entscheidet der Vorsitzende. 

Über die Verhandlungen nimmt der Schriftführer ein Protokoll 
auf, welches von ihm und dem Vorsitzenden vollzogen un gleich den 
übrigen Akten vom Vorsitzenden aufbewahrt wird. 





Hat eine Hauptversammlung wegen Beschlußunfähigkeit vertagt 
werden müssen, so ist eine neue Hauptversammlung beschlußfähig ohne 
Rücksicht auf die Zahl der Anwesenden, sofern auf diese Folge bei 
der Einberufung ausdrücklich hingewiesen ist. 

Abgesehen von dem Falle der Stimmengleichheit, bei welcher der 
Vorsitzende entscheidet, und von einem etwaigen Auflösungsbeschluß, 
für welchen Zweidrittel-Mehrheit der Anwesenden erforderlich ist, werden 
die Beschlüsse nach einfacher Mehrheit gefaßt. 

Über die Form der Abstimmung entscheidet die Versammlung. 

Über die Verhandlung nimmt der Schriftführer ein Protokoll auf, 
welches von ihm, dem Vorsitzenden und drei anderen Anwesenden zu 
vollziehen ist. 

Sız 

Änderungen der Satzungen, welche den Sitz, den Zweck und die 
äußere Vertretung der Gesellschaft betreffen, sowie Beschlüsse, welche 
die Auflösung der Gesellschaft zum Gegenstande haben, bedürfen 
landesherrlicher Genehmigung. Sonstige Änderungen der Satzungen 
sind von der Zustimmung des Oberpräsidenten der Rheinprovinz ab- 
hängig. 

$ 16. 

Diese Satzungen treten mit dem ı. Januar 1889 in Kraft. 

Nach Maßgabe derselben führt der Vorstand, welcher auf Grund 
der früheren Bestimmungen gewählt ist, sein Amt weiter. 





vi. 


IX. 


xl 


xl. 


xl. 


Die Matrikel der Universität Köln 1389 bis 1559, bearbeitet 
von Dr. Hermann Keussen. Bonn, Behrendt. Bd. I. 1389-1466. 
Erste Hälfte unter Mitwirkung von Dr. Wilhelm Schmitz, 1892. 
Zweite Hälfte, 1892. Ladenpreis br. Mk. 18.—, geb. Mk. 21.—. 
Kölnische Künstler in alter und neuerZeit. Johann Jacob 
Merlos neu bearbeitete und erweiterte Nachrichten von dem Leben 
und den Werken Kölnischer Künstler, herausgegeben von Dr. Eduard 
Firmenich-Richartz unter Mitwirkung von Dr: Hermann 
Keussen. Mit zahlreichen bildlichen Beilagen. Düsseldorf, L. 
Schwann, 1895. Ladenpreis br. Mk. 45.—. 

Akten zur Geschichte der Verfassung und Verwaltung der 
Stadt Köln im 14. und ı5. Jahrhundert, bearbeitet von Dr. 
Walther Stein. Bonn, Behrendt, 1893. 95. Bd. I. Ladenpreis br. Mk. 
18. —. Bd. II mit Registern zu beiden Bänden. Ladenpreis br. Mk. 16.—. 


Landtagsakten von Jülich-Berg, 1400-1610, herausgegeben 
von Georg von Below. Erster Band. 1400—1562. Düsseldorf, 
L. Voss & Cie., 1895. Ladenpreis br. Mk. 15.—. 
Geschichtlicher Atlas der Rheinprovinz, im Auftrage des 
Provinzialverbandes herausgegeben von der Gesellschaft für Rhei- 
nische Geschichtskunde. Bonn, Behrendt, 1894— 1901. 

1. Karte der Rheinprovinz unter französischer Herrschaft 
im Jahre 1813, entworfen und gezeichnet von Konstantin Schul- 
teis. Maßstab 1: 500000. Ladenpreis Mk. 4,50. 

2. Karte derpolitischen und administrativen Einteilung der 
heutigen Rheinprovinz im Jahre 1789, bearbeitet und ent- 
worfen von Dr. Wilhelm Fabricius, gezeichnet von Georg 
Pfeiffer. 7 Blätter. Maßstab 1:160000, Übersicht der Staats- 
gebiete. Maßstab 1:500000. I.adenpreis Mk. 34,50. 

3. Die Rheinprovinz im Jahre 1789. Übersicht der Kreis- 
einteilung, bearbeitet und entworfen von Dr. W. Fabricius. 
Maßstab 1:500000. Ladenpreis Mk. 4,50. 

4. Karte der Rheinprovinz unter preußischer Verwaltung 
im Jahre 1818, entworfen und gezeichnet von Konst. Schulteis. 
Maßstab 1:500000. I.adenpreis Mk. 4,50. 

5. Erläuterungen zum Geschichtlichen Atlas der Rheinprovinz. 
Erster Band: DieKarten von 1813 und ı818vonKonst.Schulteis. 
Ladenpreis br. Mk. 4,50, geb. Mk. 5,50. Zweiter Band: Die Karte 
von 1789 von Dr. W. Fabricius. Ladenpreis br. Mk. 18.—, geb. 
Mk 20.—. Dritter Band: Das Hochgericht Rhaunen von 
Dr. W. Fabricius. Ladenpreis br. Mk. 4,80, geb. Mk 5,80. 


Geschichte der Kölner Malerschule. 131 Lichtdrucktafeln 
mit erklärendem Text, herausgegeben von Ludwig Scheibler und 


XXIV. Der Buchdruck Kölns bis zum Ende des fünfzehnten 
Jahrhunderts. Ein Beitrag zur Inkunabelbibliographie von Ernst 
Voullieme. 1903. 


Preisschriften der Mevissen-Stiftung, 
gekrönt und herausgegeben von der Gesellschaft für Rheinische Geschichtskunde. 
l. Entwicklung derkommunalen Verfassung und Verwaltung 


Kölns bis zum Jahre 1396 von Friedr. l.au. Bonn, Behrendt, 
1898. Ladenpreis br. Mk. 8.—, geb. Mk. 9.50. 


Herrn Dr. Keussen, die mein Unternehmen mit Rat und Tat zu 
fördern nicht müde wurden, sei auch an dieser Stelle mein herz- 
lichster Dank ausgesprochen. 

Mit dem Wunsche, daß meine Arbeit, der ich fast ı0 Jahre 
lang den größten Teil meiner dienstfreien Zeit gewidmet habe, 
außer für die Förderung unserer Kenntnis des ältesten Buchdrucks 
auch für die Kultur- und Gelehrtengeschichte der Kölner Uni- 
versität nutzbar sich erweisen möge, übergebe ich diese Blätter der 
Öffentlichkeit. 

Dr. Ernst Voullieme 
Bibliothekar an der Kgl. Bibliothek in Berlin. 





INHALTSÜBERSICHT. 


Verzeichnis der benutzten Bibliotheken und Literatur. 


Einleitung 
IL Ulrich Zell 
IL Arnold Therhoernen 
UI. Drucker des Dictys 
IV. Drucker des Dares 
V. Drucker der Albanuslegende 
VI. Joh. Koelhoff d. Ältere 


VI. Drucker des Augustinus de fide 


VII. Drucker der Flores Augustini 
IX. Nicolaus Goetz 


X. Drucker des Albertus M. de virtutibus 


XI. Goswin Gops 

XIL Bartholomaeus v. Unckel 
XII. Konrad Winters v. Homborch 
XIV. Peter Bergmann v. Olpe 

XV. Joh. Guldenschaiff 
XVI. Gerardus ten Raem de Bercka 


XVII. Druckerd. Dial. Salomonis ct Marcolfi 


XVIOL Heinrich Quentell 
XIX, Johannes Bel 


XX. Druckerdes Augustinus de Virginitate 


XXI Ludwig von Renchen 
XXI. Theodoricus 
XXIIL Konrad Welker v. Boppard 
XXIV. Peter Therhoernen 
XXV. Joh. Koelhoff d. Jüngere 
XXVI Ilerm. Bungart 
XXVIL Joh. v. Landen 
XXVIIL Retro Minores 
XXIX. Corn. v. Zyrickzee 
Heinrich v. Neuss 
Charakter d. ältesten Kölner Literatur 
Die Anfänge der Kölner Büchercensur 
Tabellen 
Bibliographie 
Nachträge und Berichtigungen 








Seite II; . XCVII 
- X S. cl 
- AV; Ss. CV 
- XVID; S. CIV 
XVII; . CV 
- XX; . CV 
- XXVI . CIX 
- XXVIL; . CIX 
- XXVII; . CX 
-  XXXIV; . CX 
- XXXV; cxI 
-  XAXV; cxl 
- XAXVI; 5 CXI 
XXAIX; CXIV 


XL; Tab. S. CXIV 
XLII; Tab. S. CXVI 
XLIN; Tab. S. CXVI 
XLIV; Tab. S. CXVI 





LVI; . CAXVII 

LVI; . CXXVII 

LVI; . CXXVU 

1.XI; . CXXIX 

LXI; . CXXIX 
S. CXXIX 
. CXXX 
. CXXXI 
. CXXXII 
. CXXXI 
. CXAXII 

IXXIX 

LXXX 

xXCV 

I 

542 





Kassel: Ständische Landesbibliothek. — Mitteilungen an d. Mitglieder d. Vereins 
f. Hess. Gesch. 1886—87. 

Klemm: Beschr. Katalog d. bibliogr. Museums [jetzt Kgl. Sächs. Bibliogr. 
Sammlung]. 1884. 

Kloss: Catalogue of the Library of Dr. Kloss. 1835. 

Köln: Stadtbibliothek. Nicht bei Ennen verzeichnete Drucke. 

Königsberg: Univ. Bibliothek. 

Kolmar: Catalogue des incunables ... . (p. p. M. Pellechet) aus der Chronique 
du journal gen. de l’impr. et de la librairie. 1895. 

Kopenhagen: J. A. Bolling: Index librorum saec. XV. impress..... 1889—98. 

Krakau: Incunabula typ. bibl. univ. Jagellonicae Cracoviensis . . . dig. WI. 
Wislocki. 1900. 

Leipzig: Univ. Bibliothek. 

Lübeck: Stadtbibliothek. 

Madden: Catalogue d’une collection imp. d’incunables . . . 1890. 
. Lettres d’un bibliographe 1—6. 1868 ff. 

Mainz: Stadtbibliothek. 

Merlo: Ulrich Zell, Kölns erster Drucker, bearb. v. O. Zaretzky. 1900. 

Metz: V. Jacob: Cat. des incunables de la bibl. de Metz. 1876. 

München: Hof- und Staatsbibliothek (Einige nicht bei Hain verzeichnete Drucke). 

Münster: Univ. Bibliothek. 

Muller, Nic.: Catalogue descr. des incunables de la bibl. de I.uxembourg. 1893. 

Muther: Deutsche Bücherillustration . . . 1884. 

Nentwig: Die Wiegendrucke in d. Stadtbibl. zu Braunschweig. 1891. 

Olmütz: A. Schubert: Die Wiegendrucke d. K. K. Studienbibl..... . 1901. 

Panzer: Annales typographici. 1793— 1803. 

Pellechet: Catalogue general des incunables des bibl. publ. de France Voll. 1897. 

Prag: Univ. Bibliothek. 

Proctor: An Index to the early printed books in the Brit. Museum 1898. With 
4 suppl. 1900 fl. 

Reichling: Das Doctrinale des Alexander de Villa Dei. 1893. 

Schachinger: Die Wiegendrucke d. Stiftsbibl. in Melk. 1901. 

Scherrer: Die Incunabeln d. Stiftsbibl. v. St. Gallen. 1880. 

Schorbach u. Spirgatis: H. Knoblochtzer in Straßburg. 1888. 

Seemiller: Bibliothecae acad. Ingolstadiensis[nunc Monacensis]incunabula. 1787 fl. 

Sotheby: The typography of the XV. century. 1845. 

Straßburg: Kais. Univ. u. Landesbibliothek. 

Stuttgart: KHB. Kgl. Hofbibliothek. 
- Köß. jetzt: Kgl. Landesbibliothek. 

Trier: Stadtbibliothek. 

Tübingen: Univ. Bibliothek. 

Type Facsimile Society: Publications. 1900 ff. 

Weale: Bibliographia liturgica. 1886. 

Wien: Hofbibliothek. 

Wolfenbüttel: Herzogl. Bibliothek. 

Wolffgram: Neue Forschungen zu W. Rolevincks J.eben u. Werken in: [Westfäl.] 
Zeitschrift f. vaterl. Geschichte u. Alterthumskunde Bd. 48 u. 50. 


Woolley: Facsimiles. 
Zedler: Die Incunabeln nassauischer Bibliotheken. 1900. 


Die Nachweisungen über Karlsruhe, Straßburg, Stuttgart, Tübingen und Wien 
verdanke ich Herrn Bibliothekar K. Burger, über Mainz Herrn Prof. Dr. Kautzsch 
und über Prag Herrn Dr. Kukula. Die übrigen Angaben beruhen auf eigener 
Anschauung oder vorhandenen handschriftlichen oder gedruckten Katalogen, sie 
erheben keinen Anspruch darauf, ein vollständiges Verzeichnis der er- 
haltenen Exemplare und deren Eigentümlichkeiten zu bieten. Auch habe ich in 
der Regel darauf verzichtet, die in den von mir citierten Katalogen ange- 
gebenen, von der meinigen abweichenden, Ansichten über die Herkunft etc. 
des Druckes zu verzeichnen. 








II» 


Dagegen ist die weitere Frage, in welcher Offizin, der Guten- 
bergschen oder Fust-Schoefferschen, er seine Ausbildung erhalten haben 
mag, schwer zu beantworten: Die irrige Angabe [Zells?] in der Koel- 
hoffschen Chronik, daß Gutenberg aus Straßburg stamme, kann meines 
Erachtens ebenso wenig gegen Gutenberg ins Feld geführt werden, als 
die Ähnlichkeit von Zells Type 2 mit Schoeffers Bibeltype für diesen 
spricht. Dal sich diese Frage aus einem — von mir nicht versuchten — 
eingehenderen Studium seiner Technik und einer Vergleichung der 
Ergebnisse mit der ältesten Mainzer Praxis wird lösen lassen, möchte 
ich nach meinen erst auf Anregung Milchsacks') gemachten Stich- 
proben bezweifeln. 

Urkundliche Nachrichten fehlen, und ‘auch die zur Gutenbergfeier 
ı900 von Velke unternommenen Nachforschungen haben zwar für 
manchen anderen der Prototypographen wertvolle Notizen ans Tages- 
licht gefördert, aber leider nichts für Zell?). 

Erst in Köln, am Endpunkte seiner Wanderung, treffen wir ihn 
wieder. Am ı7. Juni d. J. 1464 wurde er in der Artistenfakultät der 
Universität immatrikuliert: Ulr. Zell de Hanou, cl. Mag. d.; art; i. 
et s.; 173). 

Es kann wohl nicht bezweifelt werden, dal) er die Immatrikulation 
nicht um Studien zu machen nachsuchte, sondern um sich, wie wir 
dies in zahlreichen gleichen Fällen wissen, für die von ihm begründete 
oder zu begründende Druckerei des Schutzes und der Privilegien der 
mächtigen Universität zu versichern. 

Wenn wir ihn weder in den Registern der zugewanderten Personen, 
denen bei der sogenannten Weinschule das Bürgerrecht verliehen wurde, 
noch in den Qualifikationsverzeichnissen der Mittwochsrentkammer 
verzeichnet finden, so liegt dies offenbar daran, daß er, im Besitz 
eines klerikalen Charakters, an solche Formalitäten zur Niederlassung 
nicht gebunden war. 

In welchem Hause er seine Druckerei einrichtete, was sicherlich 
geraume Zeit, und zwar mehr als Jahresfrist, in Anspruch nahm), er- 


ı) Vgl. Centralbl. f. Bibl. 1901 $. 177 Anm. 

2) Velke in der Mainzer Festschrift S. 429 der Oktavausgabe. 

3) Keußens Ausgabe der Matrikel (Publikationen der Gesellschaft f. Rhein. 
Geschichtskunde 8,1) S. 543 Zeile ı. 

4) Vgl. C. f. B. 1895 S. 210 Anm. 





a* 








= VI» 


in den Vermögensverhältnissen Zells, der auch in der verringerten 
Leistungsfähigkeit seiner Presse zum Ausdruck kommt, herbeigeführt 
wurde, ist nicht ersichtlich. Die letzte Rechtshandlung, die von unserm 
Drucker berichtet wird, datiert aus dem Jahre 1507 (Urk. 46), er 
muß bald darauf gestorben sein. " 

Sein Sohn Johann setzte das Geschäft nicht fort, dagegen finden 
wir Zellsche Typen und das Signet mit veränderter Inschrift!) im Besitz 
des Laurentius Borneman, der um das Jahr 1510 in Münster tätig war 
und, vielleicht vorher bei Zell als Gehilfe beschäftigt, nach dessen 
Tode den Druckapparat ganz oder teilweise erworben hatte. 


b) Zells Drucke. 


Die erste bei weitem größte Gruppe ist diejenige, welche mit der 
von Ennen als Gersontype (bei Proctor Type ı) benannten Schrift 
hergestellt ist. Aus sachlichen Gründen hat man lange — auch 
Schnorrenberg huldigt noch diesem Irrtum) — angenommen, dab die 
von Papst Pius II. i. J. 1463 an die Kölner Universität gerichtete Bulla 
retractationum (Druck 953 u. 954) auch sofort gedruckt sei und mit 
desselben Verfassers Brief an Sultan Muhammad II. (Druck 960—963) 
die ältesten Leistungen der Zellschen Presse darstelle. Die Entstehung 
dieser irrigen Ansicht war nur dadurch möglich, dab man die ältesten 
datierten Drucke von 1466 und 1467 nicht genügend kannte. Jetzt, 
nachdem durch die von der Kölner Stadtbibliothek veranstaltete Nach- 
bildung eines der beiden von mir in Trier aufgefundenen Exemplare 
des Chrysostomus von 1466 (Druck 648) diese Type allgemein bekannt 
geworden ist, kann es keinem Zweifel unterliegen, dal die mit dem- 
selben kompressen Satze, der durch einen kleineren ‘'ypenkegel bedingt 
ist, gedruckten Werke die ältesten sind. Beachten wir nun weiter, daß 
Zell im Beginn seiner Tätigkeit mit seinem Format und der Zeilenzahl 
experimentierte und von 34 Zeilen allmählich herunterging, bis er 
schließlich auf der Zahl 27 stehen blieb, so erhalten wir als Anfang 
der Reihe die vier Drucke No. 334. 648. 459. 476, die schon E. Gordon 
Duff als die ersten bezeichnet hat3). Schon im Jahre 1467 machte Zell 


#) Nachbildung in Merlos Ulr. Zell Taf. 6. 

3) Einleitung zu der Nachbildung des Chrysostomus von 1466 5. XII. 

3) Early printed books. I.ondon 1893. S. 49. 

Die Behauptung französischer Bibliographen (z. B. Artikel „Imprimerie 


fi 





















































= XXXV > 


XL 
GOSWIN GOPS AUS EUSKIRCHEN. 


Über seine Person, seine Wohnung u. s. w. ist nichts bekannt. 
Wenn wir ihm die Drucke des Jahres 1473 — vgl. oben die Be- 
merkungen über den Drucker des Augustinus de fide — mit Recht 
absprechen, wird seine Tätigkeit auf das Jahr 1475 beschränkt, und 
sein ganzes Werk, womit er sich seinen Platz in der Geschichte der 
Typographie gesichert hat, stellt sich dar als 3 winzige Quartdrucke 
von 14, 16, 14 Blättern mit 26 Zeilen. Zwei haben Angabe des Jahres, 
einer den Namen des Druckers. Seine Drucke sind von außerordent- 
licher Seltenheit. 


XI. 
BARTHOLOMAEUS VON UNCKEL. 


Nähere Angaben über seine Person ünd seine Presse besitzen wir 
nicht. Aus seinem Namen dürfen wir wohl entnehmen, dab er aus 
Unkel, einem rechtsrheinischen Kirchdorfe oberhalb Bonns stammte. 

Für alle seine sauber ausgeführten Drucke hat er nur eine einzige 
der Quentellschen Bibeltype sehr ähnliche!) Schriftgattung verwendet, 
welcher Umstand ihm sogar die Ehre verschafft hat, als Urheber der 
Kölner deutschen Bibeln zu gelten. 

Seine Tätigkeit fällt in die zweite Hälfte der siebziger und erste 
Hälfte der achtziger Jahre. Sein erster datierter Druck ist am 9. Dez. 
1475 erschienen, sein letztes Datum ist der 28. Juni 1484. Außerdem 
besitzen wir noch einen Druck, den Christenspiegel des Dietrich [Coelde] 
von Münster, der mit den Typen Unckels gedruckt, ohne Firma am 
7. März 1486 erschienen ist. Seine Urheberschaft für dies Werk ist 





%) Noch heutzutage wird diese Schrift mit Quentells ältester Type ver- 
wechselt, z. B. Copinger 2937 = 2938, wo derselbe Druck einmal dem einen, 
das andere Mal dem anderen Drucker zugewiesen wird. Auch die neueste Be- 
handlung dieser Frage durch G. Gerlach in Heft ı3 von Dziatzkos Sammlung, 
S. 26ff. hat mich in meinem Urteil, daß das T'ypenmaterial der Quentellschen 
Drucke bis 1482 einschließlich der deutschen Bibeln nicht identisch ist mit 
demjenigen der Unckelschen Presse, nicht beeinflussen können. Gerlach gelangt 
in seinem sonst lesenswerten Aufsatze auf Grund der entgegengesetzten An- 
nahme zu der Überzeugung, dab entweder Quentell mit den Typen des Bartholo- 
maeus von Unckel oder dieser letztere — vielleicht im Auftrage und auf Kosten 


des Heinrich Quentell — der Drucker der Kölner Bilderbibel gewesen ist. 
c* 





= XXXX = 


selbständige Wiedergaben derselben Motive dar. Rolevincks fasciculus 
temporum hat das bei Heitz unter No. 9 und des Jacobus de Voragine 
legenda aurea das ebendort unter No. ı0 abgebildete Signet®). 

Die ebengenannte Ausgabe des Fasciculus temporum ist auch einer 
der wenigen Drucke Winters’, welcher Holzschnitte enthält. Es sind 
allerdings keine selbständigen Leistungen, sondern nur „zehn sehr un- 
beholfene Kopien“ nach den Bildern der Ausgabe Arnold Ther- 
hoernens vom Jahre 1474 (Kautzsch S. 52). 

Demnach erscheint es auch sehr zweifelhaft, ob das erheblich 
höher stehende Kanonbild in dem Missale von 1481 (und 1482?) ein 
Original unseres Druckers ist. 


XIV. 
PETER (BERGMANN) VON OLPE. 


Über seine Person ist bisher Näheres nicht bekannt geworden. 
Auch sein Naıne gibt uns nicht einen zweifellosen Anhalt über seine 
Herkunft, denn wir kennen zwei Orte des Namens, den einen im Kreise 
Wipperfürth am Niederrhein, den andern in Westfalen. In seinem 
ersten datierten und firmierten Drucke nennt er sich Petrus in altis 
de Olpe. Schon Denis, dem Panzer gefolgt ist, hat die höchst an- 
sprechende Vermutung geäußert, dal dies „in altis“ eine Übersetzung 
seines bürgerlichen Namens Bergmann sei, und so sind wir vielleicht 
berechtigt, in ihm einen Verwandten des Johannes Bergmann von Olpe 
zu vermuten, der in den neunziger Jahren des XV. Jahrhunderts in 
Basel eine Druckerei betrieb und sich hauptsächlich durch den Verlag 
der Seb. Brantschen Schriften rühmlichst bekannt gemacht hat. 

Die Erzeugnisse unsers Kölner Druckers sind nicht zahlreich, wie 
ja auch die Zeit seiner Tätigkeit nur eine sehr kurze ist. Sie fällt in 
die Jahre 1476— 1478, nicht 1470— 1477, wie bis in die neueste Zeit 
hinein vielfach angenommen wurde. Es ist das Verdienst Maddens, 


») Nicht wie in den „Nachweisen“ bei lleitz p. XXXVIII, der die legenda 
sanctorum und die historia lombardica offenbar für zwei verschiedene Werke 
hält. Auch die Angabe, dab Signet 9 bei Falkenstein $. 155 abgebildet ist, 
kann ich nach meinem Exemplar dieses Buches nicht bestätigen. Überhaupt 
enthält dieser Teil des Hleitzschen Werkes mehr Fehler, als man billigerweise 
in einem solchen Buche ertragen kann. 

Die von Ennen (Katalog S. XV) gegebene Beschreibung des Signets ist 
ganz unzutreffend. 





# XL =» 


wir schließen, daß er niederrheinischer Herkunft ist"). Diesem kleinen 
Drucke ging ein größerer voran, der Vocabularius Ex quo mit Angabe 
des Ortes und der Jahreszahl 1477 (Druck No. 1257), den wir nach 
der Gleichheit der Typen diesem Drucker zuweisen müssen. Sonst 
werden ihm von englischen Bibliographen noch eine lateinische Be- 
arbeitung des Aesop sowie ein Donat zugeschrieben. 

Damit ist unsere Kenntnis der Tätigkeit dieser wenig fruchtbaren 
Presse erschöpft, die in Köln also nur in den Jahren 1477 und 1478 
nachweisbar ist. 

Was sein 'Typenmaterial?) anlangt, so enthalten die beiden von 
mir eingesehenen Drucke nur eine Schrift, die Burger auf Taf. 67 
nachgebildet hat; der Donat ist nach Proctor Köln XIX in einer 
größeren Type gedruckt, die Ähnlichkeit mit der zweiten Type des 
Peter von Olpe haben soll, der Aesop enthält beide. 


XVIL 
DRUCKER DES DIALOGUS SALOMONIS ET MARCOLPHI. 


So hat man einen Drucker benannt, dessen Erzeugnisse — es 
sind bis jetzt erst sieben — einem dem Namen nach bekannten Drucker 
noch nicht zugewiesen werden konnten. Ja es ist sogar noch nicht 
erwiesen, dab seine Presse überhaupt in Köln gestanden hat. Wie es 
scheint, ist für diese Annahme nur der Umstand bestimmend gewesen, 
daß man diese Typen mit denen Arnold Therhoernens verwechselt hat. 
Braun bezeichnet sie bereits als Kölner Typen (I, IV, 8 Zeile 3), 
Panzer I 336, 442 sagt: Char. goth. videtur Arnoldi Therhoernen, 
dagegen enthält er sich I 348, 530 des eigenen Urteils und bemerkt, 
daß der Druck von Laire I p. 93 dem Peter von Olpe zugewiesen 
werde. Hain läßt drei Drucke unbestimmt, gibt bei einem Drucke 6118: 
Coloniae, bei 2920: Arn. ‘'I'herhoernen, Col.?, in den Corrigenda: 
Rectius datur Petro de Olpe Colon.; bei 7719 dagegen wieder: Arn. 
Therhoernen (ohne Fragezeichen) mit dem Jahre c. 1471. 

Holtrop erkannte den Irrtum und lehnte Am. Therhoernen als 
Drucker ab, behielt aber Köln als Druckort bei und stellte offenbar 


3) Bercka = Rheinberg. 
2) Über die Übereinstimmung seiner Type ı mit der in den ältesten Ox- 


forder Drucken sich findenden Schrift vgl. Falconer Madan: The Early Oxford 
Press. Oxford 1895. 








= XLX » 


und die (Heilige Geist-) Taube auf seiner rechten Schulter als Papst 
Gregor der Große, der Patron des Schulwesens, charakterisiert ist!). 
Vor ihm sitzen zwei Schüler mit offenen Büchern. Die Hinterwand des 
Schulzimmers zeigt ein Bogenfenster ohne Scheiben, durch das eine 
bergige Landschaft sichtbar wird. Das viereckige Fenster der Seiten- 
wand wird durch ein Kreuz in 4 Felder geteilt; durch die beiden oberen 
läuft ein schwarzer Strich, der entweder Sprünge in den Scheiben oder 
wohl besser gleichfalls einen Bergrücken andeutet. Auf einem Spruch- 
band liest man den Vers: Accipies | tanti / doctoris | dog-mata sancti. 

Da dieser Holzschnitt mehrfach von auswärtigen Druckern nach- 
geschnitten wurde und, statt ein Erkennungszeichen für seinen Urheber 
zu bilden, Veranlassung zu falschen Vermutungen gegeben hat, ist 
derselbe schon öfters Gegenstand mehr oder weniger eingehender Be- 
sprechungen gewesen. Zuletzt hat Proctor in der Zeitschrift Biblio- 
graphica IS. 52 ff. versucht, das gesamte Material über alle den oben an- 
gegebenen Vers führenden Titelholzschnitte beizubringen und die charak- 
teristischen Unterschiede festzustellen, mit deren Hilfe es möglich ist, die 
verschiedenen Drucker von einander zu unterscheiden. Der dort Cut a 
genannte Holzschnitt, den er in 6 Druckereien nachweist, wobei ihm 
mehrere z. B. die Baseler Michael Furter und Jacobus de Pfortzen sowie 
Konrad Baumgarten in Danzig”) entgangen sind, ist der Quentellsche ). 
Leider ist es ihm infolge der Unvollständigkeit seines Materials nicht 
gelungen, die uns hier vor allem interessierende zeitliche Begrenzung 
für den Gebrauch des Bildes bei Quentell richtig festzulegen. Er gibt 
als diese Grenzen die Zeit vom 23. Juni 1491 bis zum Jahre 1496 an. 
Beide Daten sind unrichtig. Wir finden den Holzschnitt bereits am 
7. April 1490 (Hain *8703) und als letztes Datum den 6. April 1495, 
wenn wir die beiden um 1500 erschienenen Drucke No. 158 und 351, 
für die unser Holzstock noch einmal aus der Rumpelkammer hervor- 
geholt wurde, außer Acht lassen. Die Angabe des Jahres 1496 bei 


zeichnungsschrift haben, nicht als (uentellsche Erzeugnisse anerkennen wie 
z. B. Rabbi Samuelis Rationes breves. Coloniac 1499. 

») Vgl. Frz. Falk im C. f. B. ı2 (1895) S. 33. 

2) Vgl. Schwenke in Dziatzkos Sammlung XIII S. 6. 

3) Etwas verkleinert nachgebildet $. 53. Dasselbe auf dem Titel von 569 
bei Hodgkin S. 202. 

Eine Nachbildung der Kopie des Augsburger Druckers Joh. Schönsperger 
in den Monogr. z. d. Kulturgesch. IX Abb. 10. 

d 








LI» 


XXL. 
LUDWIG VON RENCHEN'), 


früher irrtümlich Reuchen genannt, gehört zu den bedeutenderen 
Druckern Kölns und trotzdem zu denjenigen, von welchen man nicht 
viel mehr als den Namen kennt. Ennen (Einleitung S. XVII) berichtet, 
daß er in einem Bürgerverzeichnis des Jahres 1487 als Besitzer eines 
Hauses an der Marspforte genannt wird, und dab er zu denjenigen 
Druckern und Buchhändlern gehört habe, die im J. 1501 die Hilfe 
des Papstes gegen die Censuransprüche des erzbischöflichen Officials 
Heinrich von Irlen anriefen. Auch Zaretzky ist in seinen Nachrichten 
über die Kölner Drucker darüber nicht wesentlich hinausgekommen. Er 
weiD aus den Angaben der Allg. Deutschen Biographie dazu nur nachzu- 
tragen, daß Ludwigs Druckadresse in einem Drucke des Jahres ı501 
„in nova platea in rota“, oder wie sie in einem deutschen Drucke von 
1505 „Dit is der koninglicher richsdach in ... Coellen.... gehalden“ 
heißt, „zum rait in der newer gassen“ gelautet habe.) 

Auch seine Drucke, die noch wenig bekannt oder unerkannt sind, 
ergänzen diese geringfügigen Notizen nicht weiter. 

Die Tätigkeit dieser Presse ist vom Jahre 1483, in dem das 
datierte und mit dem Namen des Druckers versehene Missale Romanum 
erschien, bis wenigstens ı505 nachweisbar. Die Angaben bei Ennen 
„1484— 1489“, die dann auch in Fr. Kapps Geschichte des Deutschen 
Buchhandels übergegangen sind, beruhen auf der Lückenhaftigkeit des 
Materials in der Kölner Stadtbibliothek, wie denn überhaupt die noch 
vorhandenen Exemplare der wertvolleren Renchenschen Drucke bei 
uns sehr selten geworden sind, da sie, wie die Meßbücher, Breviere, 
Heiligenleben und Plenarien für praktische, liturgische Zwecke bestimmt, 
schon früh dem Untergange anheimfallen mußten. 

Wir kennen von Drucken mit Renchens Namen aus dem Jahre 
1483 einen, 1484 zwei, 1485 einen in zwei Teilen, 1486 einen (zwei?), 
1489 zwei, 1492 drei. Es kann wohl keinem Zweifel unterliegen, dab 
diese wenigen Drucke nicht imstande waren, die für umfangreiche 
Werke eingerichtete Presse in der ganzen Zeit zu beschäftigen, wir 
werden also veranlaßt, nach weiteren Drucken zu suchen, die sich 





3) Renchen im Schwarzwald gelegen. 
2) Siehe die Nachträge am Schluß dieses Buches. 








= IAXNVI » 


Sein Name erscheint in diesen Drucken nur ein einziges Mal, 
wohingegen seine Adresse „apud praedicatores“ fünfmal vorkommt. 

Typen, die nur wenig Charakteristisches bieten, unterscheidet 
Proctor 6, von denen wir eine in Augsburger und Heidelberger, eine 
andere in Venetianer Drucken wiederfinden. 

Auf dem Gebiete des Buchschmuckes nimmt Comelius von 
Zyrickzee eine durchaus individuelle Stellung ein, nicht als ob seine 
Bilder und Zierleisten besonders zahlreich oder schön wären, sondern 
insofern, als sie in ihrer ‘Technik ein so bestimmtes Gepräge tragen, 
dab wir sie alle einem Meister zuweisen müssen. Von diesen Holz- 
schnitten nenne ich hier nur die Bilder in Wireckers Brunellus, einem 
für: das heilige Köln wegen seines teilweise recht anstößigen Inhalts 
zum mindesten auffallenden Buche, in Ulricus Molitoris de laniis et 
phitonicis mulieribus‘), und den Salvator mundi, der wiederholt als 
Titelbild gebraucht wird. Von seinen Zierleisten ist die mit einem von 
zwei Vögeln angegriffenen Käuzchen die bekannteste. 

Seine Drucke sind meist nur geringen Umfangs aber von großer 
Mannigfaltigkeit des Inhalts. 

Mit ihm schließt die Reihe der Kölner Drucker des ı5. Jahr- 
hunderts. 


HEINRICH VON NEUSS, 


(de Nussia, früher irrtümlich de Hussia), der im Jahre 1500 seine 
Druckerei eröffnet haben soll und somit den Inkunabeldruckern zu- 
gerechnet wurde, scheint mit Unrecht zu dieser Ehre gekommen zu 
sein, denn die gegen die Juden gerichtete Schrift Pascha Judaeorum 
des erst 1505 zuın Christentum übergetretenen Juden Joh. Pfefferkorn 
kann nicht wohl schon im Jahre 1500 erschienen sein. Dasselbe gilt 
von dem Speculum exhortationis iudaicae desselben Verfassers. Die 
erstere ist vielmehr erst 1509, die zweite 1507 gedruckt. Andere 
Drucke des Heinrich von Neuß aus dem Jahre ı500 sind bis jetzt 
nicht bekannt geworden, dagegen wäre es wohl möglich, dal er schon 
als Buchhändler tätig war, wenigstens finden wir seinen Namen unter 


3) Es sind nicht die Bilder, welche uns Muther auf Taf. 106—107 als 
kölnisch vorführt, sondern nur solche mit ihnen in der Komposition im großen 
und ganzen übereinstimmende Bilder oberdeutscher Ausgaben. Vgl. Jos. Hansen: 
Quellen u. Untersuchungen z. Geschichte d. Hexenwahns S. 243 ff. und Ilodgkin: 
Rariora S. 181. 182. 








= XCH » 


quod hic praemittitur, excudat. In quorum fidem et testimonium 
sigillum Universitatis nostrae praesentibus duximus appendendum. Datum 
Coloniae 20. Mart. 1544. 

Neben dieser begutachtenden Tätigkeit der Universität scheint 
die Stadtbehörde nur die Aufgabe der Strafverfolgung gehabt zu haben, 
wie dies z. B. in dem Bericht Merlos über den Drucker Laurenz van 
der Mülen zum Ausdruck kommt'). 


3) Vgl. Annalen d. hist. Vereins f. d. Niederrhein XIX S. 71—72. 





Nebenstehende Tabelle gibt eine Übersicht der Kölner Druckereien in chrono- 

logischer Reihenfolge mit Angabe der in ihren Werken vorkommenden gedruckten 

und einiger für ihre Zeitbestimmung wichtigen von den Rubrikatoren handschriftlich 
hinzugefügten, hier durch o gekennzeichneten, Jahreszahlen. 


x XCV » 


elf lee [re er aazypkz A snnausog | 6z 





ieleie | |>|- eb] -I|elelelefele le 0000 = soronm oay ge 
“lee all lebe lei. |- |eI.|.|. lebe lefe lol lele|e 9 =  uapuwg a yof Ze 
lelulalelalsl-[-leı... fe lehe | II [elle lele 00 wog Yredung gz 
Din PIE PL PR Dun IP PR PA Du Du Eu “|. |. |. lese Ile lelefe ee = of Ir yogroy Sz 
wl=tels DSB Eau] Kos Do Br I De I Is] ee) ag wswnaorg] +2 

“wie ie ? ee auoy oypMm | Ez 

“l.|* .[e]s}e je1: le 90002 * smonopoaygL zz 

* * *|* .. * Ka ea DS ® | 3]® * * uayduay uoA dimpn] 17 





* |» | aysyudıa Sp snuysnäny sap 'ıq: 02 
1 lelele = ap yof eg 6r 
elle beleieleje|e + um “auend gr 
Ile fe lege je he |) org 32 eg sndogeig 'p ag Lı 
Bd a Ko 2 En ha Bag Br [2 “220 ‘eyarng >p wary us] gı 



































. * “ir jele Zu elle rofl yepsuppan Sı 
n -[-[el-Ieje[e lie] ne 0  adio »p snnag | #ı 

| fe ee og sau" Er 

! “| «le lebe liefern ag zı 
ir elejelelefelefeleie|e 0009 = ruason ‘sdog' ı1 

f i j@:ejete je fe le fe leje|e|*  -rrsnudeg smuaqıy sap ıq oL 

n | bel @@) ... -[* 1» Fi lee N zpon 6 

| N | il |e “|| ugsndny sarogg ap aa 8 

1 ı | | *|® = |. |» || opy ap snugsndny sp ug L 
“lnıalele'nlainielelnın en) e EEE SL IE IL SEE BZ BE je el ® F ad " gof ‘I yoypoy ı 9 

! ! !0 .|ee|ejelerele|e|e.]» *  opusdagsnusggy mp a 5 

| ol-|-|-I-|-1- ||| 0 sag sop ua! 

| hi olol-|*|-|-|- || rn 00 sky sap “a € 

| La ZE Zu E ZU Zee SE ZU SE ZE DE 2 Eu RE BE EEE EZ 5 = u “uy (uaulsogiay, | © 
“Inne. * “|e! } .. et j*j* 1 “len. “ee an ez| ı 


































































































Die folgenden Tabellen geben einen Verlagskatalog der Kölner Druckereien bis 
zum Ende des Jahres 1500. Die Drucke sind, so weit dies möglich ist, in chrono- 
logischer Reihenfolge aufgeführt, wobei die undatierten an der ihnen zukommenden 
Stelle eingeordnet sind. 
Col. x gibt die Nummer, welche das in der Col.2 genannte Werk in der alphabetisch angeordneten 
Bibliographie auf S. x fl. erhalten hat. 
Col. 3: Ort, wobei das Vorhandensein dieser Angabe durch ein * angedeutet wird. Ebenso in 
Col. 4: Dr. (= Drucker). In der Tabelle „Zell bedeutet Z den Namen des Druckers, L=apud 





Lyskirchen. 
Col. 5: Jahr 

Col. 6: Tag (Datum der Vollendung des Druckes) 
Col. 7: Fo. (= Format) 


Col. 8: BIl. Anzahl der Blätter) 

Col. 9: bsc Blattzahlen, Signaturen, Custoden) 

Col. z0: Col. (= Columnen) 

Col. 11: Zeilen 

Col. 12: Type = Nummer der Type nach Proctors Zählung 
Typi =Summe der in dem Drucke vorkommenden verschiedenen Schriftarten 

Col. 13: A = Approbationsvermerk 
B ordüren 

lolzschnitt oder Holzschnitte 

M etallschnitt 

Se Signet 













= XCVI » 


I. Ulrich Zell. 








334 
648 
459 
476 


846 | 


863 
201 
121 
186 








Cicero: De officiis 
Joh. Chrysostomus: S. psalmoLL. 
Gerson: Alphabetum div. amoris 
” De pollutione nocturna 
Nider: Consolatorium 
De contractibusmercatorum 
Augustinus: De vita christiana 


ı Antoninus: Confessionale 


Augustinus: Enchiridion 


- Sermo s. orat. dom. | 


Gerson: Conclusiones 
. Opusculum tripart. 
. De cognitione castitatis ' 
- De passionibus animae 
- De pollutione nocturna 
Joh. Chrysostomus: S. psalmoL. i 
Sermonesin Job 
Thomas Aquinas: De modo con- , 
fitendi 
2 - De articulis fidei! 


Cicero: Cato maior 

- Paradoxa 
Adrianus Carth. :De remediis u. f. 
Ambrosius: De officiis 
Antoninus: Confessionale 


Aristoteles: Liber de moribus 


ü 
Ort Dr. 








Augustinus: Epist. ad b. Cyrillum 
. Homiliae 
- de agone christiano 
- de disciplina christ. 
- de vita beata etc. 


- Sermo de festoprae- : 

sentationis Mariae, 
- Sermo s. orat. dom, 
- de fuga mulierum 


Bernardinus: Sermo 
Bernardus: de planctu Mariae 


Burley: de vita philosoph. | 


Jahr | Tag 


1466. 


1467 








FJ 


2RAARRRPRRRRRARRDA 


> 




















Cat Zeien Type 
l 








nun! 


„urn 


-runu! 


= XCVII » 


Ulrich Zell. 








1 ! I 
. |bs/Col. Zeilen) Type 









































onior| Jahr| Tag |Fo.' Bil | 
I 
- 329 Cicero: De finibus. | | 4 | 120 27 1 
330 - Laelius ı 4| 30 25 ı 
333 - de proprietatibus term. 4| 32 27 ı 
361 | Dathus: De variis loq. figuris ’4| 24 27 ı 
362| - SER NACR.: P I 4| 24 2711 
363 - De variis loq. regulis 4| 48 27 ı 
403 |Eusebius de morte Hieronymi | | 4| 47 27 'ı.2 
462 | Gerson: Conelusiones 4| 40 27 'ı.2 
4838| - opusculum tripartitum 4| 32 27 !ı.2 
470| - de custodia linguae | 4| 6 27 ı 
al - 0-0 = - EN] 4| 6 27lı 
475 . Sermo de efficacia orat. | 4| 38 27'ı 
4738| - de pollutione nocturna j ! 4| 16 27'ı 
479) > S ” a | 4| 16 27 | ı 
483 - de remedis ae) 4| 16! 27; ı 
485 : . de sollicitudine ecclesia- ( 
| sticorum ; 4| 24 27|ı 
487 - de cognitione castitatis 4| 16 27 ı 
BB - - - ' 4) 16 27:ı 
493 - de meditatione cordis 4| 561 27\ı ı 
494 | - de mendicitate spirituali | | 4| 68 27|ı 
4961 - de passionibus animae | | 4| 32 27 |ı.2 
497 . de simonia | 4| 30 27|ı 
4999| - de simplihcatione 4| 70 27|lı 
509 Gregorius M. Pastorale, | 4| 106 27| ı 
645 Joh. Chrysostomus: I.iber dialo- 
| gorum 4| 78 27 |ı.2 
646) - « Liberde eo, quodnemo 
laeditur 4| 22 27|ı 
651 - - De reparatione apsi ; 4| 40 27|ı 
657 ' Joh. Gallensis: Summa collat. 4 | 262 | 27. q 
| 704 Isidorus: De summo bono I 4 136! 27|ı 
783 Matthaeus de Cracovia Dialogus | 4| 581 | 27|ı 
850 Nider: Manuale confessorum 4| 104, 27|ı 
_ E - Eur 4|104 27|ı 
86 - de morali lepra 4|104' 27|ı 
- 909 Petrarca: historia Griseldis | 4| ı2 27|ı 
90, - - - | al ı2ı 27|ı 
942 Pius ll: De 2 amantibus | 4,38 27|ı 
Pr Pi 4 38 27| ı 
953 . Bulla retractationum 43 ! 27|ı 
954 = 2 - 4 38 27| ı 
956 - Dialogus c. Bohemos \ | 4| 32 27|ı 








* IC» 


Ulrich Zell. 


























‚on De) Jahr! Tag Fo. Bi bs 'Col., Zeilen | Type 
— 

960 | Pins II: Epist. ad Mahumetem A 54 27 L 
91; - er 1 & 457. 
9% - Er > 4 54 | 27 ıı 
9%: - or . 4: 54 27.1 
969 - Tract. ad reg. Ladislaum 444 ı \27:1 
1025 Rodoricus Zamorensis: Speculum : 4 206 27 |ı 
1057 Rufinus: Expositio symboli h H 4: 30 27 ı 
1136 ITh. Aquinas: de modo confitendi” . 4! 32 27 ı 
Um Sn Zr + 3 az 
1138 - - ... - 4 32) "27 ı 
1155 - - de articulis fidei | ; | 4) 16 27 |ı 
1202 Vegius: Dialogus I N 4 16 27 ı 
1204 Vergilius: Bucolica 4! 20 25 ı 
740 l.eonardus de Utino: Sermones 1473 z 41 36 | z 
741 - 0 - 1473 2470| |2. 36 | 2 
307 Caracciolus:Opusquadragesimale| #' Z |1473.17 2'360) | 2| 37 | z 
563 Herolt: Sermones * 1474| 7. 3.| 2 874) 2 135.36 2 
54, - - »  j147725. 3.1 2884| | 2 3436| 2 
596 Horborch: Decisiones * 1477 18.4| 2 344 2 33 | 2 
565 'Herolt Sermones * 1478] 8.5.| 2884| | 2 134,36] 2 
7 Aegidius: Aurea verba ! 4| 24 26 | 2 
238 Bernardus: de honestate vitae 5 | 8 ı26-27| 2 

275 ‚Bonaventura: Regimen conscien- ’ | 
! tiae ı4| 48 26-27 | 2 
40 Albertus M.: de laudibus Mariae.' j I 2166| ! 2 | 36 2 
47 - -  Sermones 2262| 2, 36| 2 
126 Antoninus: Confessionale. | 2/92 ; 2: 36 2 
300 : Caesarius Heisterbac.: Dialogus. i 2 310) 2| 35 | 2 
395 'Duranti: Rationale 2 2474 2| 35 2 
396 - Repertorium 2 238 2| 35 | 2 
402  Eusebius:deevang. praeparatione 2lı52) |2! 37 | z 
500 'Gesta Romanorum 2 170) 2: 36 2 
504 Gregorius: Comm.s.cantica cant. A 2| 40 2| 37| 2 
505 - Dialogi “2| d2 2| 37| 2 
652 Joh. Chrysostomus: Sermones 25, “2| 82 2:...37 | % 
848 .Nider: Formicarius h 2 |150) 2 36| 2 
856| -  _Praeceptorium 23390 |2| 37 | 2 
857: - = 21332] | 2 l37(38)) 2 
8588| : . j 2'330] 237 | 2 
941 |Phil. de Bronnerde: Opus trivium 2 !298 2| 36 | 2 

1024 :Rodoricus Zamorensis: de expu- H 

| gnatione Euboeae| | | \a|ıo |2! 37 | 2 
' 2.100 3435. 2 














1125 Terentius: Comoediae 





Ulrich Zell. 


























= 
4 


BrrrSrr ur 





316) 5 
alba 
158) 5 
20 5 














| 





Iro.|m. bs Col. Zeilen 
| 


Type | 


























or Ber. Jahr Tag 
| 1 
440 G.deHarderwyck: Comm, in IVl.| | j 
nov. log.| # |ZL, 1494 |24. 1 
68 | Alexander de V. D.: Doctrinale I » |ZL. 1494 \ 6.4 
1016 | Reparationes Il. totius nat. philos. = z| 1494 15. 11. 
529 |Guil. de Gouda: Expositio missac + L 
574 Hieronymus Estensis: Lib. in 
5 praec. urb. Agripp.| = | L| 
717 |Keyerslach: Passio Christi \1487() 
734 |Langius, R,: Rosarium. 
736 'Legenda Barbarae "|L 
793 Michael Scotus: physionomia 
323 |Catho tzo duytschem “1 
718 Klage unser lieuer vrouven |# L 
892 |Sent Dorothea passio. “|L 
894 |Sent Kathrinen passio »| L 
896 |Sent Margreten passie *|L 
| 
331 Cicero: Laelius. Cato. etc. | 
349 ‚Curia palatium + L 
I. Arnold Therhoernen. 
Or Dr. Jahr | Yır 
1048 [Rolevinck: Sermo * A 1470 | 
1049 - - 1470 
898 |Paulus II: Bulla P 
1086 |Servitium in festo praes. M. 
1146 | Thomas Aquinas: Quaestionesde, 
XII quodlibet | « * | 1471 
6 |Adrianus Carth: de remediisw.f. » » | 1471 | 82 
295 |Burley: de vita philosoph. *| 1472| 
1038 |Rolevinck: Legenda Seryali |« «1472 43- 
658 |J. Gallensis: Summa collationum, , 1472 177 
908 | Petrarca: Carmen bucolicum | “.| 1473: 
913 Petrus Bergomensis;: Tabula  * »| 1473 14.3. 
1026 |Rolevinck: Fasciculus temp. ” *|1474 
221 |Barth. Pisanus: Summa *,# 1474 IM 
48 | Albertus Magnus: Sermones *' | 1474 j24. 12: 














a 
4 
4 
4 
2 
a 
2 
2 
2 
2 


| 
BiL bs 








12h 27:28 
121 b 27 
10 b 27 
156) | 2| go 
155. b 27 
Eu 27 
30 29 
112 40 
30 32 
160. | 40 
74 = 
252 40 
go |2, 








Col.| Zeilen) Type 
| 





an. nar 





amnzam ammm 





x CN» 


Arnold Therhoernen. 
Tg 


ward 0 [ 
pr Dar Tag Fo. Bl bec Coı.| Zeiten ‚Type 
| l 












































T 
397 | Disputatio s. Trinitatis l 4) 22= | a7) ı 
425 |Franc. de Insulis: Determinatio | 4| 20 s 27 | ı 
436 | Ger. de Elten: Declaratio 2|44 8 z7|ı 
437| -» - -Utrumliceatpueros... 4 ı2s 27|ı 
759 | Ludolphus de Saxonia: Vita Chr. 4 126) s 26|ı 
763 | Maneken:: Formulae epistolarum. | # * 2,768 slı 6 
785 |Mayer: Sermo de S. Benedicto N 4lıös, 27 |ı 
959 | Pius II: Epistola de fortuna 4 10 5 | 7,8 
1043 | Rolevinck: de laude Saxonine 4,788 26 | ı 
1053 - de contractibus 4lıqs| 27 1 
1054 - de forma visitationum alas 26 | ı 
1055 - defraternacorrectione H 58] sc 27|ı 
1139 | Th. Aquinas: de modo confitendi 3 64 s | 18 | ı 
us] - - de corpore christi 4| 301 5 | 2601 
1187 | Tilman. Dulm.: de vinea spirituali 4,86 5 36|1ı | 
1250 | Vitae patrum sanctorum 2194 bs 2| 7|ı /®& 
278 | Breviarium Coloniense 4 302| se| 33 | 2 
416 | Flores poetarum 4 94 s | 3zı| = 
427 |Franc. de Insulis: Quodlibt #| # 1480 4268 3|l2|& 
gı2 | Petrus Bergomensis: Etymologiae | »| # 1480 2 56. s 36-37) 1.3 
426 | Franc, de Insulis: Determinatio 4 20 5 27 |1.3 
754 | Lucas Sib.: Litterae indulg. 4 13 
1036 | Rolevinck: Formula vivendi | | 4245 | 27,13 
1040 . de regimine rusticorum 4| 605 27,63 
1092 | Sixtus IV: Bulla indulg,, deutsch, | z2| ı 25 43 
399 | Epistola Rhodiorum | | 4| 6 27 23 
756 |Lucas Sib.; Litterae indulg. ! 4 19123 
967 | Pius II: Epistulae saec. et pont. | 4152 s| 33 |=3 
765 | Maneken: Formulae epistolarum #* #* 4,112) 5 3 |23|& 
764 - - - 4 108) s 32 |23 
1175| Thomas Aquinas: de regimine | | | 
prineipum ı 4,2453 31 2.3 
642) Joh. de Cardona: Litterae indulg. | 4| ı 27 1.2.3] 
755 Lucas Sib.: Litterne indulg. 4 29 1.2.3 
1031 ,SixtusIV: Bullaextensionisindulg, | 4 8 1.2.3) 
281 | Breviarium Coloniense 1482 19.5: 8 — | — 24 
582 | Historia 11000 virginum | 1482, 21.4 34 8 ' 2.3 
\ | 




















= CVI» 


Johannes .Koelhoff. 








Onlbr. Jahr ' Tag Fo. Bil. bsc. Col. ji Typi 
ı li 
































261 | Boethius: De consolatione philos. | #! « 1482 | 2 204 S| 38:30] 2 
627‘ Jac. de Voragine: Sermonen | * 1482; 2'192. s 37.40 2 
1060 |Salguis: Ars inveniendi themata| | 182 | \2|56, s | 2, —|2 
1110 |Summaria plana institutionum ı # 1482! 5.1 |2 505 1 —_—ı2 
1199| Valla: Libri VI elegantiarum *' #|1482 19.5. | 21224 s 3|2 
411, Ferrerius: Sermones gnadrag. PS 1482' 5.9, |2255 sı 2| 4ı | 2 
683 | Joh. Nivicellensis: Concordantiae! + + 1482 240. |2:94 s 2 | 38 | 2 
231 | Bernardus: Flores | #| # 14182) z2lı62| s 2 3430 2 
423 | Formularius procuratorum Far 2a ; 2 248 bs | 4o| 2 
533 | Guillermus: Postilla N | 12174 sı | 40| 2 
552|Henr. de Piro: S. institutiones : 2230! e 132.40) 2 
640 | Joh. de Capistranis: De cupiditate : ' 2:84 s, 2|4o| 2 
862 | Nider: Sermones | 2,268, s | go | 2 
906 1 Peregrinus: Sermones 9150| 5 | 40 | 2 
1245 ; Vinc. Bellovac.: Sermones 8 | 
220| Barth. de Glanvilla: De proprie-; ; | 
tatibusrerum | # #|1483 19.1. | 2 472.8 2 38-40) 2 
458 | Gerson: Opera Vol. I *| *|1483 23.5. | 2 382 bs (2) 38-39, 3 
458 . - - u »| #|1483 31.8, | 2 402 bs 2 38.40 2 
4838| - - . Mm * »'1483 | 2328) b 2138-39 2 
458 - - - W | *| *] 1484 123.2. | 2]434 bs 2 38-40) 2 
168 | Ars dicendi s. perorandi Pr z 1484 116.4. | 2274 5 2 l4og1 2 
692 | Joh.de Vankel:Summ. 5. Clement. | #; # 1484 27.10. 2 108 s 2 14344 3 
903 | Paul.deMiddelburgo:Prognostica #| #:1484| 7. ı2.) 2 22) 5 32| 2 
270! Bonaventura: Apologia pauperum 2 83s 2 42-43 2 
701! Joh. de Verdena: Sermones f 2 | | 
789 | Michael de Dalen: Casus .'. 1485 2145| 2 41:43) 3 
693 | Joh. de Vankel: Summ. s. Sextum i1465 1.2.| 2256 s 2 4444 2 
213, Aurifaber:Speculum exemplorum | #. # 1485 28.9. | 2.42 5 2 4345 2 
1147 | Thomas Aquinas:de XIlquodlibet |» #: 1485 24. ı1.| 2 154) 2\# | 2 
686 | Joh.deS.Geminiano: De exemplis ' h | | | 
. . . rerum | | |2/l522s z +42] 3 
644 | Joh. Chrysostomus: Homiliac *! 3) 1486 2 194 bs 2 4547 2 
889 | Paratus: Sermones ı#!#:1486 \ala74s 2|46| 2 
691 | Joh. de Vankel: Notata 1486 21.2. | 2, 54 2 4447| 2 
271, Bonaventura: Libri et tractatus ' » | « 1486 24 12 2 352 bs 2 45 | 2 
870| Ordinarius missarum 1486 24. 12. 8 138 s 26 | 2 
298 | Burley: De vita philos. 2,585 2,44 2 
647 | Joh. Chrysostomus: s. Matthaeum! +: » 1487 | 2 190. bs 2.45 | 3 
688 Joh.de Turrecrcmata:Expositios. , | | | r 
psalterio *j%,1487 | | 2 i | 


% apud sanctum Laurentium. 


= CIX =» 


VII. Drucker des Augustinus de fide. 
































| | 
| Or Jahr | Tag Fo. Bil. Col. Zeilen 
f j i 8 
ae) A r 
1021 ‚Richardus de Bury: Philobiblon - * 1473 14 48 26 
1162 | Thomas Aquinas: de corpore Christi 11473 84 4 36 26 
196 | Augustinus: Liber de fide 14 1473 23-6. | 4| 36 26 
236 | Bernardus: Homiliae i ‚4. 32 26 
377 i Disputatio inter clericum et militem 4) 16 26 
492 , Gerson: de laude scriptorum 4 12 26 
586 | Historia VII sapientium Romae 4 72 26 
616 | Jacobus de Theramo: Belial 2 96 2 36 
632 : Innocentius IIL:De miseria hum. conditionis 448, 26 
650 Joh. Chrysostomus: Super psalmo L. I 4 30 27 
847 ! Nider: Consolatorium | | 4 148 26 
883 ' Pamphilus Saxo: de amore ! 4 16 26 
1177 Thomas Cantiprat.: Bonum universale | | 2'164: 2 35-36 
je 
VII. Drucker der Flores Augustini 
und verwandte Typen. 
Jahe |Fo. | Bil, |&ol.| Zeiten 
si | 
869 | Oratio decem dialogorum 1473 | 2 120 35 
184 | Augustinus: Flores | 2 100 35 
| $2 | | 
501  Gesta Romanorum 2 1012 3 
| 53 | 
258 |Boccaccio: Genealogiae Jeorum | 2126| (2)| 36 
54 | | 
218 | Barth. de Glanvilla: de proprietatibus rerum 2/28] 2| 55 
| $5 
296 | Burley: de vita philosophorum a' 58|2|38 
945 Pius Il: de 2 amantibus 2.22 38 
\ 








% CXI » 


XI. Goswin Gops von Euskirchen. 












I Nat 
or|or. | Jahr |Fo. Bil. Zeilen 








































4 | Adolphus de Nassau: Copia indulg. * | 1075 4!14| 26 
380 | Disputatio inter clericum et militem 1475| 416! 26 
1052 | Rolevinck: Sermo | | 4!14ı 26 
H ii 
XI. Bartholomaeus von Unckel. 
Orion Jahr | Tag Ira. fen! 
507 Gregorius M.: Homiliae | 1475 | 9.12. 38 
514 ;G. de Monte Rochen : Manipulus | #| #| 1476| 6.4: | | 38 
226 | Berchorius: Liber bibliae moralis' | #| 1477 17.3. | 2 | 39 
713| Keyerslach: Passio christi | 1477 20.12.14 27 
1058 | Sachsenspiegel \*/ #|1480 2274 2| 33H 
739| Leo I: Liber sermonum 2126| 2| 3 
1251| Vitae patrum 2162 2| 4 
680 | Joh. de Hildesheim: de gestis III 
regum | I #]1481 4) 82) s 27 
185 | Augustinus: Confessiones 1482 | 98. | 4178| 5 27-28 
453, Ger. de Vliederhoven: Cordiale “| 1483| 4| 685 ar |A 
270 | Bonaventura: Breviloguium *| 1484 | 2| 60ls| 2 39-40) 
270| - Itinerarium mentis | 2lı4s|2| 39 
270 - Regimen conscientiae | 1484 28.6. | 2122] 5| 2 | 38 
193 | Augustinus; De disciplina christ, | 4| los | 27 
194 - - - - 4| 105 Ir} 
195 > - doctrina ehrist. | 4100| s 27 
204 - - moribusecel, cath. 4 34| 5 | #7 
202 - - vita christiana | |#| 28 s 27 
364 | Dathus: De varüis loq. regulis ” \4|485 27 
417 | Flores poetarum 4|ıı2 s 27 
451|Ger. de Vliederhoven: Cordiale | * | 4| 68 s| 27 A 
463  Gerson: Conclusiones | 4| 72 5| 27 
506 | Gregorius M.: Dialogorum Il. IV. [> 4152 s 27 
541 | Guillermus Saph.; Modus con- | 
fieiendiepistolas | 4| 165 27 
576 | Hieronymus: De viris illustribus hl 4,805 27 
630 | Jac. de Vorsgine: Tract: s.1l.Aup.| | 4|a8 5 27 
698 | Joh. de Verdena: Sermones dom. | | 2 138 s|2| 3 
814 | Modus legendi abbreviaturas _i— 12 —-—| — 




















* CXI 


Konrad Winters von Homborch.. 





450 
51 
Sh5 
867 
986 
588 | 


g 





Ger. de Vliederhoven: Cordiale 
Nider: Manuale confessorum 

- decontractibusmercatorum 

- morali lepra 

Psalterium 
Holkot: Opus s. sap. Salomonis 
Biblia latina. 
tarth. Pisanus: Supplementum 


\ Jac. de Voragine: I.egenda 


Petrus de Harentals: Collectarius 
Nider: Sermones 

Michael Scotus: Mensa philos. 
Paulus Diaconus: Homiliarius 


“ Jac. de Voragine: Legenda 


Missale Coloniense 


Nicolaus Perg.: Dialogus creat. 
Gregorius M.: Pastorale 
Missale Coloniense 

Andreae: Hieronymianus 

Ger. de Vliederhoven: Cordiale 
Guido de M. Rochen: Manipulus 
Henr. de Pyro: s. institutis 
Joh. de Verdena: Sermones dom. 


i Maneken: Formulae epistolarum 
‚ Nider: Manuale confessorum 


Paratus: Sermones 


| Pius II: De amoris remedio 


Psalterium 

Rampigollis: Compendium bibliae 
Regimen sanitatis Salern. 
Suso: Horologium 

Vitae patrum 


Lud. de Saxonia: Meditationes 





Orı Dr. Jahr Tag Fo, Bil.\bsc. Col, Zeilen Type 





[EVEN rer euge 

















“ I} 
[1470] | 
" ftarsl| 
= [1479] 
| | 
*+|1479 
*“ #11479 
* x|1480 
* | 1480 
*| 1480 ! 
* #|1481 
“148 
! 
“1a 
!1482 
* 11482 
1482 
ı 
I 
\ 
| \ 
| 
| 
-»'.* 
* 
x 


zsunumn» 











DNAENNBABNDALLNDNBARNNDN 
un 








A 


H 


m 


6 


CXVI » 


Heinrich Quentell. 








































| lomir. Jahr | Tag Fean. pe st] Zeiten |Twi 
699 | Joh. de Verdena: Sermones 148115. 8. 2 1425| 2 | 40 | 2 
1150| Thomas Aquinas: Scriptum II x») = 1481| 8. 9. 2 338| s| 2 (3990: 2 |H 
905 | Peregrinus: Sermones n ‚1481121. 10.) 2 164) s| 2| 490 2 
826 | Nanni: Glossa s. apocalypsim '=| 148213. 2.| 4| 64| s 28 | ı 
203 | Augustinus Manunle 4| 38| s 28 1 
562| Herolt Sermones ' z;ı18| s 4 |ı |H 
818 |Molitoris, J Tabula 1484| 6. 7.| 2 218|s| 2 | 45 2 
935 | Petrus Lomb.: Textus sentent. 1484113. 8.| 2:238|s| 2| 47 2 
670 | Joh. de Garlandia: Verba dep. i 5 4 245 3.1 | 
412 | Ferrerius:Sermon. detemp.hiem. + | I 2264 s|2| 45 3. 
412 . - “0. as * 1485 2'338 s| 2 |4455: 3 
412 - - + sanctis .. s 218, s|2| 45 '3. 
339 Clemens de Terra Salsa: Con- H 
clusiones | 4136, s 31 2 
503 |Gesta Romanorum i H N 2102s|2| 497 ı 2 
557 |Herben: De constructione subst. ! 4 -|-|1—- 3| 
595 | Horatius: Sermones I 21—- -|-' — |, 2 
665 | Joh. de Garlandia: Synonyma 4| 92 s 39 '3 
767| Maneken Epistolarum formulae « 4.120 5 33-34 2 
923 | Petrus Hisp.: Summulae log. 4,725 32 id 
924| - - - % I \ alıas| . 32 |a 
985 | Proverbia communia ' ! 4! 22.5 I go | 2. 
1179 | Thomas Cantiprat.: de disciplina a \ ! 
schol. IR al3aas| Iı6 ı 2 
1239 | Versor: Dicta s. VII tract. P. IL! a! i 2188| s 30.2 
720| Lamb. de Monte: Copulata de’ |! R \ : 
anima Arist.! ! 2 94sl2' 53 2 
1037 | Rolevinck: Formula vivendi 4! 1615 39|2 
438 | Ger.dellarderwyck: Comm. s. vet. : ls | 
artem Arist. | 1486 | 2 212 s| 2 4454 | 3 
1019 | Reuchlin: Vocabularius * 1486 ı 2 306 s| 2 53 | 2 
659 | Joh. de Garlandia: Aequivoea | | 1486124 4'4 705 13! 
277 | Breviarium Bremense \« 1486; 2.12. 4 3405| 2 [2937 | 2 | 
32 | Albertanus: Ars loquendi * 1486: 4.12. 4 101s’ 2| 36 3 
768 | Maneken Epistolarum formulae 1486. 5.12.) 4| 92 bs 36-37 3 
39 | Albertus M.: Secreta de vir. herb. 4 m -|-.-; 
666 | Joh. de Garlandia: Synonyma 4|94 s 3301 3! 
774 | Manuale parochial. sacerdot. 4| ı2 s 39 i 3 | 
1115 |Synthen: Composita verborum 4525 117,36 . 3 ' 
33 | Albertanus: Ars loquendi * 1487 4 85 39.40 3 | 
283 | Breviarium Coloniense 1487. 4—_ bs! 2 39:3 
816 | Modus legendi abbreviaturas * 1487 24s2 5 2 
1020 | Reuchlin: Vocabularius *, 1487 2 302. s|2 5354 | 2 





* CXXI 


Heinrich Quentell, 












































one Jahr | Tag ‚ro. bs Kor Zeilen |Typi, 
T 
8ı Alexander de V.D.: DoctrinalelI| « #|1492| 2. 6.4 114 5 4647 3 | 
980 : Promptuarium argumentorum * +[1492 26. 64 6 5 46 3. 
604 | Hymnarius * #|1492.14. 7.14 78bs 46 3 | 
67 | Alexander de V.D.: Doctrinale I # » 1492 28. 8.4 124 s 46 
1132 | Theodulus: Ecloga “192,394 52bs .46 3 
520; Guido de M. Rochen: Manipulus | + i1492 28. 9.: 4,1005. 2| 38 2 
2ı | Aesopus moralisatus l 1492 29. 9. 4 36 5| I 3 
1059 | Sachsenspiegel. *.#|1492' 8.10. 2 | 
1015 | Remigius: Fundam. scholarium I 1492 |10. 10 4|42sı | 47:3 
82 | Alexander de V.D.: Doctrinale ll; # 4 1492 12. 10. 4j114 5 46 
27|Alanus ab Insulis: Doctrinale | * %* | 4| 24 .| \ (45) | 3 
91! Alex. de V. D.: Doctrinale ILIV |» « ' 4\46:5| 45 | 
190 | Augustinus: de contemptu mundi ini | ı4| 6 s Ni 36 2 
352 | Cursus nov. logicae Arist. ve ’ 2 ,104.bs| 2 ;62.63: 4 
354 - vet. - - i j 270 bs! 2 .62-64! 3 
353 - physicorum . | \ 1 21170.bs 2 .62.63 3 
383 | Disputatio int.clericumetmilitem *; «| 4 los’ ., 37 2 
393 | Donatus: Rudimenta gramm. 14: 205 36 2 
558) Herben: de constructione subst. ‘ ‘ 24 :| 36 ı2 
600 | Hund: Expositio Donati | 4! 38 s 138 2 
724 | Lamb. de Monte: Cop. de anima 2:84 bs! 2 40,62 3 
776 | Manuale parochialium 4 10 A 46 :3 
1006 | Regulae gramm. antiquorum * ' 45-46' 3 
1011 |Reinerius: Liber faceti ie. \3 
1079 | Sequentiarius 46 3 
1104 | Stella clericorum ; 46 3. 
317 | Cato c. glossa .* * 1493 Pr 
568 | Heynlin: Resolutorium dub. "20 1993; 453 
soul - - - an 13: 4 |3 
730 | Lamb. de Monte: Cop. s. physica eo # 1493 2 ı42bs. 2 | 38,62 3 
1062 | Samuel: Rationes breves * #* 1493. 4 248, | 35-36 2 i 
139 | Aristoteles: Cop. in nov. log. ' 1493 7. 3. 2 242.5: 2 |38,50, 3 | 
| r 63 ' 
931 Petrus Ilisp.: Textus et cop. omn. ' 1493 30. 4. 4 418 bs ER 4 
tract. " 5 g 46 
974 | Poeniteas cito * * 1493 10. 6. 4 18 s 4613 
1232 | Versor: Quaest. de gen. et corr. 1493 24. 7. 2 66bs 2 50,62 4 
1493 6. 8. R ; 
770 | Maneken: Formulae epistolarum + #* 1493 17. 9. 4 70bs (45) 3 
1183 | Thom. Cant.: de disciplinaschol. #| # 1493 22. 10. 4: 68: s 4445| 3 
263 Boethius: de consolatione philos. «| # 1493 31.10. 4 192! s 146 |3 
14 Aeg. Sucht.: Eleg. XX praecepta | 4 12|s ı 35 2 
23 | Alanus: Doctrinale .I*, R | 4. 26.5 (42) ı 4 





zen» 





# CXXV » 


Heinrich ;Quentell. 


— er nnnnnnn  n 









































Jahr | Te je Inır. ba (Cot, Zeiten 
u 1 \ 

94 | Alex. de V. D: Doctrinale ILIV|» * al an lan 
306 | Capranica: Specul. artis moriendi | 4 108 o|3 '» 
572) Heynlin: Resolutorium dubiorum  — — ı — -_— 4—ih Be 
6576| Joh. de Garlandia: Verba dep. 4 -ı— vr je 
732 | L. de Monte: de salvatione Arist. | ana tal4 | 

1243) Versor: Dicta 5. tractatus “.14]80! 4 am "| 364014 

140 | Aristoteles: Interpretatio nov.log. | * 1490 | 2 230 b» 2 5441, 6 

| II 16a 

230 | Bernardus: de contemptu mundi 1490 | 4 wo a |3 
235 - Floretus " 140 | ag“ mal f 
548 | Henr. deGorichem:Conclusiones| #4 * | (199) 2 | I _ jo 
976 | Poeniteas cito . 0140 4 18" |4 |b 
1063 | Samuel: Rationes breves on) 19 aa" 16.37 
1206 | Vergilius: Bucolica "m! 1099 a 500 aeanla ff 

| | DL, 4 
1207 - Georgica "1499 4 Balm 4 3 
1075 |Seneca: de IV virt. card. on aan ao | 
410 | Exercitium puerorum gramm, | PETE TOT ar nr To N 
1160| Thomas Aguinas: de veritate |» » 19 17:31 2 1Bolm 2 | 02 |4 
607 | Hymnarius leo, 14m 10.34 z3.bs a |4 
1209 | Vergilius: Vir bonus ete. [I Due Da PT E Sue DIE Bu a 

41 | Albertus M.: de muliere forli = woran 75. 4 lm m a |$ 
304 | Dorland: Viola animae lea 1a 2 5 ug " Er | 
601 | Hund: Expositio Donati “1 a, hy ula h 
614 | Jac. de Graytrode: l.avacrum con- ! | | 

scientiae Pa Fre 19 er ua 7 zian)a u 

86 Alexander de\.D.: Doctrinalell # » 149 7.7. 4 114 8 di bh 
408 E de Amsfordia: Commentaria = = 1499 15.8. 2 ı6äbe 2| 62 5 
163 Arm.de Bellovisu: dedeclaration« n \ i 

\ diff. term. “1m 22 hg 
1008 Regulae gramm. antiquorum a2 14m 31.84 26 * 4:4 8 
934 PetrusH.:Tract. XII:ammsiarum = » 191 20.0.4 508 ba De ı 
1126 Terentius : Comoediar \1. ne 1gyı 2:10 4 108 24,3 

2z Acsopes moralisates [ur 77 5 
30 Bomber nermetio 4 »% 

karı 19h u 4 
14h “4 
.. Pr Zr u; 
4 122 DZ 4 
zı32 2 2 2 4 
.. ‘ 





zer mrnelcte 





= CXXVI » 


XIX. Johannes (de) Bel (Bell). 

















Jon or Jahr | Tag jr Bu.| s Cot.zeiten 
} Ü i ı 
! I" ' n 1, T ! 
593 | Horae diurn. ac noct. | x 1481:21. 5.|8 —— — 30 
594 - sec. usum Leod. *| *|1482,16. 9|8 — | 2 129 
874 | Ordo magistri «| [1482| 7.11.|4| 6 | 233 





547 | Henr. de Gorichem: Conclusiones | 4 “ .|z | 38 
i I 


XX. Drucker des Augustinus de virginitate. 














2 3. ı 1 u 
| Jahr } Fo. | Bil. | Zeilen 











l ! ! 
199 | Augustinus: de virginitate. i 4| 
1194 | Traktat v. d. Sucht d. Pestilenz | 4 | 10 | 29 
1195 . .. . . . 1482 4 ı ı0| 30. 
i 
j 





XXI Ludwig von Renchen. 
Bm zz zz nn 




















1 jor Dr.’ Jahr Tag 'Fo.'Bı.!bs Cor. Zeiten pypi' 
[ i ı D 
1 n 
809 | Missale Romanum ie. 1483 —. 2 2'293 220,301 3 ‚II 
1259 | Vocabularius iuris 148329. 9. 2192 s' 2 | 42 | 2 
1033 | Rolevinck : Fasciculus .2|74s (3): 53 | z |HA 
988 | Psalterium h 1433 18. 11. 16 :200 s;| 18 |ı 
1065 | Seelentrost In 1484 alısg bl 2 43:44. 2 |HB 
989 | Psalterium | I 1484.14. 12.16, | f 
624 | Jac. de Voragine: Legenda * 1485 \ 21304] s’2| 46 | 2, 
6266| - - - Leg.,‚deutsch. T.I, * x 1485 a5ıb 2 |42-43| 3 ‚IB 
368 | Destructorium vitiorum * 148516. 8. 22945 2 | 59 | 2 
626 | Jac. de Voragine: Leg., deutsch 1 | | 
T.u * » 1485 31.10. 2.251,b| 2 |42.43. 3 |HB 
860 | Nider: Praeceptorium ‚216 s2|l#!2 
807 | Missale Leodiense ”i.* 1486, 7- 7. 21305; 2 | 34,23 | 
708 | Kalender | “x '2 iger 3: 
432 | Gallus: Malogranatum f 1487 2 376,5 2| 44 dr, 











* CRKX =» 


XXIL Theodoricus. 





























t Ort or Jahe | Tag |Fo.|Bil. ds Col.’ Zeiten Typi 
| l N 
1230 Versor: Quaest. degeneratione ... ! | | 
\ Arist, |* 1 * 11485 29. 11., 2 28 bsl2| 48 3 
XXIH. Konrad Welker von Boppard. 
| Ort Dr.| Jahr ! Tag |re| Bu./bs ar Zeilen |Typi 
| | ! 
T I ! [ 
tzıi | Versor: Quaest. s. log. Arist. | #! = 1486 ı[?) 6. 2 ı86bs 2 | so | 2 
722 Lamb. de Monte: de anima Aıist. | 1486 2, 92bs 2| 5ı 2 
927 ı Petrus Hisp.: Copulata tractat. 1487, ı 4 274| $ 37-38| 2 
1234 Versor: Quaest. s. parva nat. 1488, 5. 3 2' 45bs 2| 352 
I \ 


XXU. und XXI 












































On'Dr. Jahr | Tag Fo. Bil. 'bs jo. Zeilen |Typi 
RR | 

282 | Breviarium Coloniense ! 8|— ps! 29 1 
447 | G.deMonte: de enteetessentia... | | 2 solbs 2'483 2 
721 | L.deMonte: de anima Arist. \ 2l103|s 2! 49 2 
727|- - -  Cop.c.physica Arist. 2|146,bs 2 |48-49| 2 
921 | PetrusHisp.:Cop. parv. log. 4 \ 4| 82|s 36 | 2 
95| - - ce. summ. log. RE: al23als; I3435| 3 
1217 | Versor: Quaest. s. metaphys. * 2|82bs 2 '5os51| 2 
1226 - - de coelo etmundo | 2\54bs 2 ;0 | 2 
1227|  - on. - 1 2 48bs 2:52 | 2 
1233 R =" c. parv. nat. 2 24bs' 2 | 48 3 

1 D j 

XXIV. Petrus Therhoernen. 
OreDr.| Jahr | Tag |F0.! Bn.Bs "con zeiten 
i le] a 
q : T f 
469 ' Gerson: Opusculum tripartitum | * ! *|14861 20.5 4 30! s v2 26-28 | 
129 | Antoninus: Confessionale | 4 136 s| 28 

523 G. de Gouda: expositio missae 4 508 27.28 

524| - - - - . !4 305 ‚27.28 | 
995 ; Rabanus: Liber poenitentialis I 2118s|2, 41 ı A 

1185 | Thomasa Kempis: Ammonitiones 4| 245 26-27 





i 








 CXXXI » 


XXVI Hermann Bungart von Ketwych. 








\Ort Dr.! Jahr 
































Tag Fo.jBi bs ‚Col.‘ Zeilen Typi, 
H E i 
684 . Joh. de Paltz:deVIlforibus Mariae "| *,1494 13.12. 8| 20 sı2 3 2: 
284 | Breviarium Coloniense "al#i195ı901.8—bb2 4 — ; 
! | 113. 7- 
In 9: 
1189 | Tortellius: Gemma vocabulorum “* 1495 28. 2:411668|2 45 3 
\ 18. 4. 1 
835 : Nicolaus de Lyra: Praeceptorium . * 1495 19. 5. 8 88‘ s 30 2 
611! Jac. de Clusa: de apparitionibus #| # 1496 8. 5. 4| 40 s 4 2|H 
798 | Michael de Ungaria :Sermon. XIII ı = * 1496 13. 6. 8128 s| 2| 30 |4 
633 ı Innocentius IIT: De cont. mundi | #: #'1496 20. 9. 8| 40 s|2| 30 !2 | 
560 | Herolt: De erudit. christifidelium | « »| 1496127. 10. 4150,52 | 46 |4 | a 
36 | Albertanus: ars loquendi ..* \ 4, 10 s! 37-38 ia 
993 : Puerilia super Donatum *! 4 8&s 3|2ı a 
1264 . Wert: Lilium grammaticae .. 4 18] s 37-38| 2 a 
131. Ant. de Roscllis: de jeiuniis ı =» 1497 “648 37 |#|» 
838 Nicolaus de Lyra: Praeceptorium # * 1497 —. 8., 8 122 s N 30 | 3 
' b 20. 9. | | 
348 | Cultificis: Declaratio ı#* #* 1497 7. 9: 8 88 30 |3 
H 25. 9. 
773 Manuale confessorum ”“* i 1498 ar 3.' 4 1901bs 46 |5 b 
804 Missale Coloniense *,* 1498 27.10| 2 25obs 2 50-23 H 
407 | Plenarium * # 1498 20.12.| 4 206bs 2 37 i4 !HMb 
397 | Elucidatio de arbore affinitatis .* = 1499 4,165 — is b 
1107 Stephanus Gerardi: Poetasalutaris' # * 1499 13. 7.| 4| 10 —|5 b 
343 | Coelde: Christenspiegel * #: 1500 I8-Is ı9 |3 HM 
285 Breviarium Coloniense * * 1500.6.6|2 — bs 2 4ı |3 
24 | Agendae a 4 16,5 24-36, 6 
585 : Passio 11000 virginum (1503) 4 30:5 3|3.H 








Über die Holzschnitte a b siche die Einleitung S. I.XXI. 


ir 





= CXXXUI = 


XIX. Cornelius von Zyrickzee 


*) = apud praedicatores, 








: : 
Jon Dr.‘ Jahr Tag Iı. Zeiten ‚Typi 





1271 
376 
217 


797 . 


823 
1188 
5ı2 
540 


90. 


98 

9 
107 
292 
293 
544 
545 
580 
682 
707 
710 
zıı 
780 
820 
821 








T 
Wirecker: Brunellus * 1499 28. 2. es! 
Dionysius Periegeta: Cosmographia ’) 1499 31.8., 28 
Baptista Mantuanus: Opera *) 1500 228 
Michael Scotus: Mensa philosophica De ı 52 
Molitoris, Ulr.: De lamiis B *) * 22 
Torrentinus: Vocabularius poeticus 4). ! 40 
Grünpeck: De pestilentiali scorra ! | 12 
Guillermus de Saliceto: De salute corponis ; i 12) 
Pharetra fidei catholicae s 12 

; Algorismus noyus de integris 12 
\ 

\ R Par x ı 10) 
| Andreae: Summa s. IL IV decret. * 16, 
| Bruni, Leon.: De II amantibus 6 

= P En - 6 
Hees, Joh.: Itinerarius 22 
- - - 22 
Hieron. de Vallibus: De passione 16| 

! Joh. de Montevilla: Itinerarius En 
| Iuvencus: Historia evangelica 64 
Kamintus: Regimen c. pestilentiam 6, 

& “ E a 6 
Marcellus: Passio Petri et Pauli : 10 
Molitoris, U.: De lamiis 22 

2 CR E In ‚22 

° ey ° | 22 
Nicodemus: Hist. de passione dom. 16 
Ovidius: De III puellis 24 
Richardus de Venusio: De matrimonio II‘ ! 

senum " ee 

Seneca: Proverbia h 10 
Vita Pilati ‚10 
N 








S= Titelholzschnitt Salvator mundi. 


auch mit Blattzahlen, No. 1188 in 2 Kolumnen. 


32 





| 


BUS BRUNGB ARMOR BN ADB RN DO RU A 


3 
2 





i1B 


HB 


Samtliche Drucke sind in 4°-Format, mit Signaturen, No. 797 





DIE 
KÖLNER DRUCKWERKE 


DES FÜNFZEHNTEN JAHRHUNDERTS 
In 


ALPHABETISCHER REIHENFOLGE 





U 


14» 


4ı ALBERTUS Magnus: Liber de muliere forti i. e. Commen- 
tarius in ult. cap. proverbiorum Salomonis. Acc. eiusdem orationes 
super evangelia dominicalia. Coloniae;: Henricus Quentell 7. Mai 


1499. 4° 
Bla Titel: Liber de muliere | forti venerabilis bomini Alberti won 


Schluss. Vers 174: Quid recubas gelido fola relicta toro. | 34. zö: Manuductio 
in tabulä. | [) ENERABILIS DOCTORIS ALBERTI MA.|gni erw. Al. 23a 
m. Sign. db Hij Z. 27: Finis | 32.236: | Jn magnü Albertum venerabild 
varegz virtutis pontilficem «ic. Z. 8: @ Epitapbion || I JMuftris sc magnie 
fieus dfis Rodolpbus Langius ec-/clefie Monafterienfis canonicus, nulli bac 
teinpeftate in|humanitatis arte fecundus qui vel bemoftbeni pzeripuit | ne 
folus oratoı ejfet jeripfit ||| [I Actenus ingrelfus facra hec fubfifte viator | 
etc. Schluss Bl. 246 Z.3: Hic magni, celo fpiritus. olla manent | Ad vrbem 
Agrip|pinenfem. | Aurea que retines felix diademata regum | ei. Schluss 
Pers 4: Magnum hunc prefulibus iungito clara tuis | TELOS | 34, 25a m. 
Sin. ai: neipit liber domint Alber|ti magni ordinis predicatorü, de muliere 
forti,. In quo contisinentur alique materie folennilime p predicatoribus, Si 
em |habuerint hulus libri practicä: cognofcent quäte uirtutis At. | A| [] Audes 
ecclefie deferilbit Salomon | «ie. Schluss Bl. 1490 2. 40: Explicit Über dni 
Alberti magni de muliere forti | 34 7495: 9 Repetitio vigintiduog capirulog. 
fm nulmerum klitterarum bebraicarum. | «4. Z. 28: Iuarum,. & laudent cam 
in portis opera eius |] 9 i£pplicit liber venerabilis dAi Alberti magni 
ordinis | predicatog, de muliere forti intitulatus. iam prima in lucem | 
prodiens, in quo otinent alique meraphore fol&niffime omnilbus verbi dei 
feminaroribs accömodatifjime Cu? fi ds praleticam babuerit, quäte virtutis 
fir cognofcet. quia ad dinidkldum vnä auctozitatl nö eft in aliquo opere 
alicuius doctoris | modus nobilior. Impiefus Colonie opa ataz impenfis 
bo-Inefti viri Senrict Quentell ciuis eiufdem. Yronis meij. Anno dbomini 
Millefimo quadringentefimo nonagefimonone) 24, 7502: Incipiunt orationes 
uenerabilis doctoris Alberti magni or|dinis fratrü Pdicato® quondaz;z ecclefe 
Ratilponäfis epi. fuper | euägelia dnicalia totius anni, ru Schlus Bl r60u 
2.27: iniuriarum, | Finis || Cedite fallaces procul o procul efte prophane | 
Circe Pafiphe Penthefilea Venus | Schluss-Vers 70: Vt pulcre hinc prolis 
efficiare pater | #4. 2605: Schlusstitels Albeetus | de muliere forti. | 

160 Bil. m. Sim, 40 Zeilen. 3 gotkische Typen u. 2 antigua- Typen. Colummentitel. 

Hain %465. Berlin. Bonn 25. Breslau UB. Darmstadt. Dresden. Dronkep.f. 
Ennen 317. Gotha. Holtrep II 309. Horwäch 546. Krakau, Leipug. Olmite 41. 
Peilechet 302. Prag, Proder 1355. Scherrer 23. Strasiburg, Stuttgart KöBß, 
Trier. Wien HB. Wolfenbüttel, 


42 ALBERTUS Magnus: Liber super officio missae. [Coloniae: 
Johannes Guldenschaiff c. 1477] 2° 











m. Sign. a ij: Jncipie tractarus de modo opponendi z refpöbdenbi | 

domini Alberti magni, deo aupiliante | [] Jcut atteftat,Are|ftoteles in primo 

@lenchog, duo funt opa fapisjentis. er. Schluss Bl, 300 2. 44: quo deus 

gloriofus in fecula feculog fit benedie? A WM E WW | BL 308 ker. 
30 Bl. m, Sign. 46 Zeilen. Typen in 3 Grössen, Colummentitel, 
Welfenbüttel, 


53 ALBERTUS Magnus: Tractatus de modo opponendi et 
respondendi, [Coloniae: Henricus Quentell c. 1493] 4° 

Bl. ra Titel: Pulcerrimus tractatus | de mobo opponendi et refpondäbi. 

valde ommilbus volentibs acuriffime arguere. ad trabendum 

zefpondelrem in oppofitum fuc pofirionis, Araz putilis diftinere ac | perornare 
refpondere volentib> ab euadendü tela argumentantiü acuta: ne in Inqued 
ineidant febuctöis ı errors, || Darunter ein Holsichnitt: Lehrer mit 2 Schülern 
a. dı Inschrift: Accipies etc. Bl. zb ir, Bl. 20 m. Sign, a lje: ncipit rractarus 
de modo opponendi z refpötendi velnerabilis domini Alberti magni: deo 
augiliante | [) Ieut atteftat Arelftoteles in pmo Blendhog, duo funt opa 
fapienitis. ei. Schluss Bl. 30@ 2. 44: De & deus gloriofus in fecula feculon. 
fit benedit® UM 1E VE | 31.308 kr. 

30 Bi. m. Sign. 46 Zeilen, Typen in 3 Grüssen,  Colummentitel, 

Hain "492. Breslau UB. Dronke p. 4. Stuitgart Köß, 


54 ALBERTUS Magnus: Tractatus de modo opponendi et 
zespondendi. |[Colonine] Henricus Quentell 1498. 4° 

Bl za Titel: Pulcerrimus trasjctatus de mobo opponddi et rfsbendi, 
neceffarius valde ommnib> volentibus acuriffime arguelee, ad trabendü 
zefpondenrd in oppofitü fie pofitiöis. Atas plutilis diftinere ac pornate 
rüdere volentibs ad euadendü tela | argumdrantin acura, ne in laqueü 
ineidät febuctiöis z ervozis, ||| Darunter ein Holaschnitr: Maria, Ferus, Anna, 
rechts u. links Heilige. Bi. zb leer. Bl. 2a m. Siem. a ij: Jneipie tractarus de 
mobo opponddi ı riden|di venerabilis dAi Alberri magni: deo aufiliante 
I CI Jar atteftatue Areftorelles in pmo elenhon, duo funt opa fapientis. 
videliey | u. Schluss Bi. 30a Z. 44: feeulorum fit benedicrus A MI E 
| I Per Seneicum Aiuentell, Anno dii. MI. cecc. reoiij. | 24. 408 der. 

30 Bil. m. Sign, 46 Zeiten, Typen in 5 Grössen, Colummentitel, 

Hain *493. Dronke f. 4. Hellcbrant 309. Leifaiy. Pellechet 318, 


55 ALBERTUS Magnus: Tractatus de virtutibus seu paradisus 
animae, [Coloniae? Unbekannter Drucker c. 1473] 2° 


Bi. r ler. Bl. zau: Tjncipir teactatus de ruriba | editus a magno 
Alberto fin | alios vötus paradifus anime | [] One quedam vicia & | zn. 
ar 











Copinger 31. Köln, Reichling 84, 1a, 


64 ALEXANDER de Villa Dei: Doctrinale. Pars prima. 
Coloniae: Henricus Quentell 13. Aug. 1491. 4° 

Bi. ra Titel: Prima pars doctenalis [7] | Alerandri cum fententije, 
notabilibs. ı vocabulog. hu-jcida erpofitione. nönullifgy anneris augumentis 


nouellis | Darüber Glassen. etc Schluss Bl. 1920 2. 34: vient montes nafcetur 


dias | inuenib> occurere porktes rollüt ı vefecät, annerifas Aypl'ib? argu] 
metis ac abbiriöib> pbellis maiorE rertus beclaratöem inducentib> | or bui® 
Libri feries a Pncipio vfas ad finem intuentiba bemöftvabit | Erplieit feliciter, 
Impfum in felici Colonia circa fummü p Seri-)lch Auentell, Ammo [/] 
a natinitari [/) Epi I. ccec, pci. ydibs Hugufti. | DU 1326 der. 

192 Bil, m, Siem, Comm.: 46 Zeilen. Typen in 3 Grössen. Colummentitel u. 


C. Hain 675. PBrelaum UB. Copinger zr2. Krakau, München HB. 
Reichling 84, 16, Zedier 25, 


65 ALEXANDER de Villa Dei: Doctrinale. Pars prima. 
Coloniae: Ulricus [Zeil] de Hanau 3. Nov. 1491, 4" 

Bl. ra Titel: Prima pars bocteinalis Wlerandri cuz | fentirije ı vocabulog, 
Iucida erpofitione | nonnullifaa mowis notabilib? annepis, | Darunzer Zeil 


= 20 


Darüber Glossen. te, Schluss Bl. 1240 Z. 27: mus. parturient id eft parient 
Erpofitio tertus ı eremplog pine partis Alerandri. eäuscori ı fyno| 
nomorum, cum differfrialibus »fibus valde pulchzis, que collecta eft bre | 
uiter x plane fumma cum diligeria, er Brecifmo TJobäne de gar. Senrico | 
de Colonia. Latholicon, Bradyilogo. ı alijs äspluribus autorib> ci ome) 
nium metrog fentitijs x meliotibs notabilibus fm dicta Prifeiani ı Jobälnis 
fpntbis, que oMes intricarses = dubitationum errores ac bifeorbias | 
iuuenibus occuerere potätes tollunt : refecät, Annerifgg äspluribus argu) 
mentis ac additionibus maiorE teptus declaratöem inducentibus. ve bulius 
libri feries a principio vfas in finem intueribus bemonftvabir trplicit | 
felicitee Imprefa in felici Colonia civen fummum p jeneicum Buentell | 
Anno a natiuitate pi. MI. cecc, peiiij. quarto Vonas Yrouebrie | 41. 2248 leer. 

124 Bil. m. Sign. Comm.: 46 Zeilen. Typen in 3 Grösien. Colummentitel. 


Marginalier. 
Darmstadt. Das fehlende Bl. 2 nach Reickling No. 172 ergänst. Copinger 315. 


790 ALEXANDER de Villa Dei: Doctrinale. Pars prima. 
Coloniae: Johannes Koelhoff 24. Juli 1495. 4° 

BL za Titel: Prima pars Dolctrinalis Alerandri cum fententijs notar 
bilibus ı vocabulorum | lucida erpofitione. nonnullifgs annepis argumentis 
cum eosun-Jbeem [/I veplicis, ad nouellosum in grammatica incipientium 
profeletum, ci quibufdes alije adbitis p in feittijs aliqualiter puect? | 
Darunter ein Holsschnitt: Lehrer mit 6 Schülern. Bi. 75: [] Anquaz paruulis | 
ve lac potü dedi vobis. ingt Paul? pmo Lom- ilj. | Anfang des Textes 
BL za m. Siem. a ij Z. 28: [) Cribere clericulis palvo doctrinale mouellis | 
ee, Darüber Giessen. Comm. (| Senteneia ef. Ego magifter Alerä-ber er. 
Schluss Bl. 28a Z, 24: mus. parturient id eft parent. [/] ||| Erpofitio tertus 
et eremplorü prime partis Nlepandri, eäuocaruz [/J| et fynonomog, cü 
differentialiba verfib» valde pulceis. que collecta eft | brewiter et plane 
fumma cü diligentia eg Brecifmo Joäne de garlädia | Genrico de Colonia 
Catbolicon Bradilogo, er alijs Ay pluribs au-|torib> ch omniü metron 
fententijs er puleris notabilib fm diera Prifeialni Joänis Spntbis et alion. 
famofiog, grammaticoy,. que oMes intrilcatönes ı bubitationn errors ab 
difcordias inuenibs ocurvere [/) potätes |tollunt er vefecant. Unnerifas 43 
plurib> argumeris ac additönib> ma-jioıem teptus declaratöem inducentibus, 
ve buius libzi feries a pncipio | ofaz ad finem intuentibs demöftvat. Erplicit 
feliciter Imprejja im felilci Colonia Per Joänem Foelboff Anno gratie 
Me, cecc,o ev. altera | die poft teanflationis feftum teium fanctozum 
magorum | AU 2788 Ieer, 

zı8 Bil. m. Sign. Comm.: 46 Zeilen. Typen in 5 Grösien. Columnentitel . 
Marginalien. 

Cofinger 327. Marburg UB. Reichling Ne. 176. 

7ı ALEXANDER de Villa Dei: Doctrinale.. Pars prima, 
Coloniae: Henricus Quentell 9. Nov. 1498. 4° 


Bl ro Titel: Prima pars docteinalis Ales|randri cum fenterije. notabilis] 
bus, er vocabulorum lucida eppofitione. nönullifgs anneris | argumentis 


ein 
 Mlepanpee cum | ölfeipulie fuie | Bkra: 
DD Ans Sakustis lac ee dedi vobis, ec Anfang des Texies Bi. 30 m. 
Siem. a iij. Z. 30: 11 Tribere clericulis pasico docteinale nouellis | ec 
Darüber Glussen. Schluss Bl. 124a Z. 27: vient montes nafcet vidiculus mus, 
parturient. id eft parient ||  Zrpofitio teptus et eremplog, prime partie 
Alerandri. | equiuscog, et fynonomog. cum differentialibs verfibs valde | 
pulchris. ä coflecta eft bzeuiter et plane füumma cü diligeria. |eg Brecifmo 
Joäne de garlafı, Senrico de Colofi. Larbollicon Brachilogo. er alijs 
Aspluriba autozib> cü oim mercor | fententijs, et meliorib> norabilibs fm 
dieta Prifciani er Jo-jannis fyntbis, 4 088 intrieatönes et bubitstionn 
errores ac | difeordias iumenib> occurrere potentes tollunt et refecant. | 
Annerifag Aspluribus argumentis ac additioniba maiorem | teptus declaras 
tönem inducentib>. vr huius libzi feries a Pn-/cipio vfaz ad finem intuenrib> 
demonftrabit. Erplicit felici-jtee Imprejfa in felici Colon. circa fummü p 
Senrica Quenitell. Anno a natiuitate pi. IT, cccc, peviij, Yrona nouebrie | 

124 Bi. m. Sign. Comm.: 46 Zeilen. Typen in 3 Grössen. Columnentitel, 


En 
Au 
u 


Breslau. Copinger 317. Reichliug 140. 


72 ALEXANDER de Villa Dei: Doctrinale. Pars prima. 
Coloniae: Henricus Quentell 5. Juni 1500. 4° 
Bl. ra Titel: Prima pars bocteinalis Aler|randri cum fenterije, notabilis] 
bus. et vocabulorıum Iucida erpofitione, nönullifgz anneris | argumentis 
cum eorundem replicis, ab nouellorü in geam-Imatica incipientiü profectü. 
ch quibufdam alije adbitis pro |in feittijs aliqualiter prouectis. de nouo 
diligeriffime veuifa, | CE © EL © MI TU | Darunter der Holsschnitt (6): 
Lehrer mit 4 Schülern u. d. Inschrift: Alerander cum | difcipulis fuis | #4 26: 
[1 And paruulis lac pos|tum dedi vobis. ei. #1. 3a Z. 29: fire cognirönis. 
3.ns fm ordinem docteine | [J Eribere clericulis pasjro doctrinale nouellis 
| Darüber Glössen. Schluss Bl. 1240 Z. 27: montes nafeerur ridiculus mus. 
ient. ib eft parient || 1 !Erpofitio tertus er egemplog. prime partis 
dei | equiuocog. er/jinonomog. cum differentialib> verfibus valde | 
puldris A collecta eft bıeuirer er plane fumma cum diligecia | eg Brecifino 
Joäne de garlafi Senrico de colonia Latholileon Brahilogo er alije 
splurib> autorib> cu olm metrorum | fentäcijs et meliorib> notabilibs fecadii 
dicta Prifeiani er Jolannis fynebie ü os intricatöes er dubitationum errores 
ac | difeordias iumenib> ocureere [7] potentes tollunt er vefecant | Annerifos 
äspluribus argumentis ac abditionibs maiozem | tertus beelaratöem indus 
eentib> vr buius Libri feries a prin-|cipio vfaz ab finem intuentiba demons 
frabir Epplieie feliciter | Impreifa in felici colonia circa fimmmum per 
Senrich Auen|tell, Anno « natiuirate epi Mccece Yronis Junij | #4. 7248 leer. 
2724 Bil. m. Sin. Comm.: 46 Zeilen. Typen in 3 Grössen. Columnentitel und 


Hain 694. Kopenhagen ır4. Reichling 151. 


a 4 





“ 30» 


poteft circa illos tertus Vule | inträfitio) et CSepe vocäs 
veliquis | #2. 6: [] Dam pulc:a tarjbernacula tus iacob 
ifrael: Ser ei | ee DR 50 2.437: terie intelligltia ponam. jupts tame 
inuenum veilitat€ | Sequitur tam teptus | 34 54: [) Te iubet 0:60 libri 
vocum regimen veferari | Darüber Glossen. Jftud eft octauü capl'm buius 
libri docteinal”. : felcunda ps pncipalis. etc. Schluss Bl. 1240 ae 


eorundbd fubiüctis fentitijs fm vectu fenteriädi mor/dum. multis ca vrilib> 
Aftionib> ac argumktis, ataz otra eadE ci pul-Ichris (dum materia reärit) 
veplicis.t4 maioribs äy etiä minorib> (qui | feire altiora afpirät) fumme 
necärijs, en; mouis quibufdä abditionib> | vet clare patebit intuentibs. 
Impreffa in fancta ciwirare Colonidfi per | genrich Quentell circa fummü, 
Anno incarnationis deminice Milccce, gr. Pridie ydus Decembeis 
Bi. 1245 leer. 

124 Bil. m. Sign. Comm.:46 Zeilen. Typen in 3 Grössen, Columnentitel, 

Capinger 344. Dresden. Köln. Reichling 64. 


78 ALEXANDER de Villa Dei: Doctrinale. Pars secunda. 
Coloniae: prope Lyskirchen [Ulricus Zell] 14. Mai 1491. 4° 

Bi.ra Titel: Blofa nöbilis fecüde ptis | alerandıi ci interlinialibus 
erpofitionib? tertus eiufdez | in planiffimis fenttrijs fub-jinctis ppulcre 
ordiatis ques|flionib? az argumktis cu relplicis cötra eorüdez folutiöis]bus. 
ofbus qui feire defider|rant füme necejfaria || Inpzejfa [/J apud hr 
Bl. zb der, Bl.2a: [) Diem et mel comeder puer | vr feiat repıoba 
maluz ı eligere bonum Ifaie fepti-Imo, ec. Al5a 2.137: pond, iurta Pr 
inuenn veilitat€ Seät mö ter? Cie iubz ordo libri) | Anfang des Texter 
Bl. 55: [) Je iuber o1do Libıi | vocuz regime veferari | Darüber Glossem. ete, 
‚Schluss Bl. 126@ Z. 36: cula feculonum er vltra regnaturus. Amen, | Erplicir 
felieiter jeda ps Alerädri ch glofis metrori int’linialibus | planifjimifas 
eorübdez fb’iuncris fenterijs fedm vectü fentetiädi modus. | multis ca veilib® 
äftionib? ac argumdel, arız tra eadE ch pulcris dus | materis vreärit) 
fpliet, rä maiorib? 3 etiä minorib? cA feire altiora afpilrän fumme 
neceffarijs. cu nouis übufdaz adbitisib®, vr clare patebit in]tuetibus Impzeifa 
in feä ciuirare Colonienfi ppe Lijffirche, Anno in-Icarnatidis dominice, 
MO, cceco, pci, Pribie Nöus May. | #7. 7268 ler. 

126 Bü. m. Sign. Comm.:43 Zeilen. Type 2. 4. Colummentitel. 

Hain *704. Procter gır. Reichling 90. 


79 ALEXANDER de Villa Dei: Doctrinale. Pars secunda. 
Coloniae: Henricus Quentell 23. Juni 1491. 4° 

BI. za Titel: Blofa notabilis fecun/de partis Aleranbei cum interlinialibus 
erpofitioni-|bus teptus eiufdes in planifjimis fententijs. fubiunctis | pers 
pulchze ordinatis queftionibus. atay armumentis | cum replicis contea 
eorundem foluriones. omnibus <A | feire defiderant) fumme neceifariis, 


| 
4 
| 
| 


tun Jacob ı tentolria tun ifrael, me Bu 5a 2 6: 
DI Ie inbet o:d0 Libri | vocum vegimen veferari | Darüber Interlinsarglossen. 
hub et octauü capl'ım bui® Libri docreinalis. ı fcda ps Pneipalis. | ee. 
Schluss Bl. ırga 2.39: tatis, Yun no8 pafcat ds gloriofus in fecula feclon, 
vegnatur? Amen || Erplieie feliciter feda ps Aleräbri cum glofis metrog. 
interlinealib> | planifjimifgs eorunde fubiiieris fentetijs fm rectü fentetiäbi 
mobi. mulltis cu vtilib> Altionib> ac argumetis, ataz tra eadE cum puldhris 


: 
h 


dominice MI. ccce, Feij. quarto nonas Junij. | AA 2246 der. 
114 Bil. m, Sign, Comm.:46—47 Zeilen. Typen in 3 Grössen. 
Huin 765. Reichling 94. Trier. 


°82 ALEXANDER de Villa Dei: Doctrinale, Pars secunda, 
Coloniae: Henricus Quentell 12. Oct. 1492. 4° 

A 1a Titel: Blofa notabilis fecunde | pris Alepandri cum interlinis 
alibus eppofitionib> tertus | einfdE in planifjimis fenrerije, fubinctis ppulchre 
ordinaltis queftioniby atqs argumedris cü veplieis cötre eorundes | ex. 
Darunter ein Holeschnitt: Lehrer mit 2 Schülern w. d, Inschrift: Necipies ee. 
‚Schluss Bi 2140: 4... Im-|prejfa in fancta Colonia p Senrich Quentell circa 
fummum Anno in-carnationis bominice IM. LLEL, XLij, quarto ybus 
©ctobris. | #4. zrgb ler. 

114 Bil. m. Siem. 46 Zalm. 5 Schrifigrössen, 

Limburg = Zeiler 25 IT. 


83 ALEXANDER de Villa Dei: Doctrinale. Pars secunda. 
Coloniae: Henricus (Quentell 9. Mai 1494. 4° 


Al. za Titel: Blofa notabilis fecüde parltis Alerandei cum interlinialibs 
erpofitionib> teptus eiufde | in planifjimts fententijs. fubiunetis ppulchre 
ordinatis queljtionib> arqz argumenris cü replicis otea eorundem folutiolnes, 
omnib> (qui feire defiberät) fumme neceffarijs. nouiffilme diligenter co1rectis 
ch adbitis in locis. in quib> pro iunelnibus neceffarium ejje vibebatur Sue 
iam de nouo impffs | eft cum multis argumentis x replicis prius non 
abdiris. ve | prima face videri poreft circa illos tertus (Vult inträfitio) | 
et (Sepe vocans verbum) cum reliquis. || Darunder ein Holsschnitt: Lehrer 
mit 2 Schülers u. d. Inschrift: Nccipies «ic. Bl. 15: [] Dam puldyia tabernacula 
tua Jacob ı tentoria | tun ifrabel, et. Anfang des Textes Bi. 5a 2.6: [1 Je 
iubet ordo libei | wocum vegimen veferari | Darüber Glossen ee. Schluss 
Bi. ır9a Z. 36: deitatis, qua nos pafcat de? gloriofus in fecula ferulog, 
vegnatur? Amt, ||| I Explicit feliciter jcda ps Alerandri cu glofis meron 
interlinialib> | planiffimifas eorunde fubiüetl fententijs fm vertü fentätiäbi 























«3» 


een der Büzer omspr.e: press Zoriesiten dor zunepk Sayahr or Sninmaee 

d. bexiriene ir, op 22—\, PE2 

Semi, üieng-z5n = Kuimaer. 
Drascea Mieze. Feniz 1340. Warme. 










°172 ARS moriendi. |Coloniae: Nicolaus Goetz c. 1475] >’ 

DL 1a: Yr6 moriemdi _- Damrıs jct'm phelojcphe tere ertmorn 
Oim terribilium wors... 

12 BL cur-kaufenie Zei, R. 1a kat ;; Zum. 

Proder 1113. 





Ars moriendi: 
v. e. Capranica, Domenico. 
Guido de Monte Rochen: Manipulus. 


»k ARS notariatus. 80 
Hein 1855. Darmstadt. Von Busch im Of $.TUIS po iezawind 
dem Heinr. Quentel zugesieien. 


173 ARS numerandi. [Coloniae: Ulricus Zell c. 1487 4° 

Bl. r ler. Fl. 2a: “Jncipit cöpendiojus tractatul? quin tuplicin Mionu 
numeälis in quo docem luculdt’ quo ordiant: variätur Hponün et ab: 
inuicem deriuätue dictönes numerales, . d Ictionü numeroa impastätıu 
gd& dichtur cardinales. JdA pödeäles. jd& diftri,butiue er. SA Ai nu 
2.24: bus numealib? dia diligrer ftuderi fufficiät. i: Itp Pdicte qntupliven 
dcöes numeales patöt in bis verjibus fegnrib? w, Auiruplicz forme 
numer? diftinguit eife , Lardine. pondere. dift'buds. jil’ ordinis. aduer, ! Die 
vnü. fimplü. bini. prim9a3. jemel bis. ||| Opufculü puü de de&ib? nüeralib? 
finie | 22. 68 leer. 

6 BU.o. Sign. 35 Zeilen. Type 2.3. Columnentitel u. Marginalier. 

Coinger 693. Kluss 335. Kopenhagen 256. Preder 914. 


174 ARTICULI Parisiis condemnati. [Coloniae: Henricus Quentell 
c. 1488] 4° 

Bl. ra Titel: Varii articuli Pari'fius fludiofe c&denalei et in quibus 
magf | in fentätiis nö tenet. | 31. zö leer. RI. 2a: Vniuerfis prefentes litterns 
infpecturis Stepbanus pmif- fione diuina Parifienfis ecclejie minifter indignus. 
Salutem |. 31.25 Z.7: — Datum Anno domilni Millefimo ducentefimo. 
feptuagefimo feptimo. die domini-'ca qua cantatur Ketare bierufalem. in curia 
pifienfi. | 32. 32 m. Siyn. aiij.: [] Ollectio errorü in anglia ı Parifius odem- 
natowmm ä fic | per capitula diftfinguütur. Er primo de eroribus [’] cödem« 
naltis in anglia | et. Schluss Al. 22a Z.2r: ftinctöne ddragefimatercia. ca. 
bie igit org, electi jj| Siniüt feliciter articuli parifien, et in | quibus magifter 
fententiag. nö tenet | cum alijs articulis cödemnatis | 34 226 ker. 

22 Bil.m. Sign. 39 Zeilen. Titel in grösserer Schrift. 

Hain *1876. Berlin. Olmütz 150. Proctor 1382. Wien. 


ammasr Lola. p 

emjscm mccim er cisem. Sab Nemo em. TI. 
Relipas isepermbris permigıli cura impeegum \irces Seiwecrakias er 
mageäßci ver p tempcre rectoris alme et imiamis verserwtarne Lolvenmies 
Wiali mäseıc. mdegise msturıos. Iugubranseog: pipecarı Wil erü: 
sisatsm. digehum. deij: Vom et approbstum: re:qs pahixe ve Ju agerar 


confcaesticra jerenero ncm et jalutem: feliciter Amit > A370) er. 

536 BLmSm zCı 5 Zem Agua * grieer San Vie 
Clrsumitd. 

Hai *ri;g Drmiz.9. Enmziz Her: 
Main Cat. 65. Natzig 535. Feen rg. Pr: 








in. Kaum zsc. AT 
zw 125%. Zar 2 1? 








177 ASTESANUS de Ast: Summa de casibus conscientiae. 
Coloniae: Henricus Quentell 31. Aug. 1459. 2° maj. 

BL rker BL 2s0 m. Sm. j.NB dfNoemie Ra kat de Se IT: 
[2 Opits eg0 feater aflaranus compilsto: buius jumme: ad beaoscm 
dei veilitati com muni jeruire. tabulä Hi sup candt jummam fcd’'m | 
ordinez alpbabeti fludui cöponere. a. Schluss ser Tina AurziB Z 25: 
yromia de kac vide li. ij. ti. ppoiij.' Darunter an Hosıcanit: 
Äreus, Bl ı133a: Ja nomine di Amen. Incipir füma de calibus ad 
boword dei Jpilata p fratrem Nfteranum de cordine fratg minorü. vbi 
Pmittumnt: lit: tere eiufdt frarris ad dim Jobäng Baijetanu | jancri tbeodori 
dyaconez cardinalem. et poitea  immediate littere eiujdem di. quas quando 
reicepit fummä milit cd fupradicrü Aftepanü. Zite funz ergo littere predicti 
fratris. | {7 !Euerendo in rpo parri ! er domine. dio Joban ni Buijetanc 
de vrbe. | w. Z. 35: fue edificationem Data Ja. Anno dAi Millens | 
cc. goij.  pncipiunt littere predicti domini | cardinalis ad ipfuns fratrem. 
| [] nerabili er religiofo viro ainico [’. carifii erw. AA 1zaB 2.3: pols 
fumus offerentes Valete in domino | Jncipie probemii pütis jumme de 
cafibus. ; 3 Onorum laborum gloriofus € fructus | em. BL AzEB 2 N: 
femper vbi eft fignarus in eremplari ti fune situli pmi libri qui eit de 
preceptis | etc. Schluss d. Titel: Bl. ryaa Z. ;8: ne. gleijz Alzyaß: 
Incipit liber prim? de lege diuina. Titw z.7 j. [I Jeturi ergo in boc! 
primo li. de decem ; preceptis moralibus de di ' cr. DU 4gNap 2 2: 
[2 conom? fupra in vocabulo curaror. | Erplicit ritulus de verbog, jıgnis 
ficationib> et | eu. 2.4: In tabula immediate fequiri ofteuditur {’) | de 
455 titulis decretaliü er vbi in precede ti füma tractat:. et pmo primi libri. 
|| ee. Schluss Bl. 50Saa Z. 25: De votis feudorum. |' Erpleiunt [’J rubrice 
diuerjforum voluminum iuris ! ciuilis fcd’m ordinem aljpbhabeti a fratre 
Aftega'no pofite fine compilate ' Preclarum ac jtudichfimi Afterani pP | 
de cafibus: fog anime feu 9ofciätie Hcernentib>: | er diuinis er bumanio 
legib> in unam fummä | octo prib> diftinerä. ogefü rirubäti menti. mo:|bons 
animi mebelä afferens ac vecte Hfulene in ! fancta ac foelici ciuitate Loloia. 
p puidum ı ! Lircumfpectü virum SZincicum Aiuentell, eiufjdem incolä et 
einem Sub Anno diät. MT. ccec. | Ipfir. fecundo Ralendas feptembris puigili 







Chris: am 








* 7» 


Sequütur nüc autoritates pbi. i. amatoris | fapidcie (Et pmo pmi libıi 
methaphifice. | 27. 3a m. Sign. a iij w. Bs. ij: [] Mines hoies nälir’ feire 
defiberät. | de. Schluss BI. 52a m. Bs. lij Z. 27: pıo fuo artis epperimento 
I Sinita ee cöpletu et hoc opufculü per | me iohänd guldtfchoeff ciud 
Colonienjfem. Anni di noftei Mo cecc. Ipppoij. | 27. 525 leer. 

52 num. Bil.m. Sign. 38 Zeilen. Type r. 2. 

Hain *1927. Dronke $. ır. Holtrop 264. Klemm 349. Köln. Leipsig. 
Mains,. Münster. Olmüts 159. Pellechet 1448. Prag. Prodeor 1213. Seemiller 
ZU 90, 27. Trier. 

Facsimile in Burgers Monumenta: Taf. 70. 


181 AUCTORITATES Aristotelis, Senecae, Boethii, Platonis, 
Apuleii, Porphyrii et Gilberti Porritani. [Coloniae: Joh. Guldenschaiff 


c. 1490] 4° 

Bl. za Titel: Autoritates Areftotilis Selnece Boetij Platonis Apullei. 
Affricani. Porpbirij. et | GBilberti Porritani | AL. 75: Regifteum denotäs 
autozitates Iib2og Areftotel’ et | quozumdä ph’or. in dliber folio cötentas 
incipit felicit’ | ei. 31. 2a 2. 34: Wpplicit tabula | 31. 25: Jncipit prologus 
Hpendij autozitatii pbilofopbi 7 | quorüdam aliog pP vfu itroductionis 
themarü ipforu | pdicatoy. ad populü jımul ac in artib9 ftudere voldtiü | 
ec. Schluss des Prologus Pl. 3a m. Sign. iji a u. d. Bes. Primo Z. 36: valent 
dieta Ariftotel’ fapientumgz aliog. igit:. 2€. | 24.35: Sequütur nuc autotis 
tates pb’i. i. amatoris fapidtie | Er primo primi Libri merhaphifice || [LI 
Mnes hoies naturaliter feire dejiderant | ec. Schluss Bl. 595 Z. 20: Pıes 
dictag aut autozitatü fuceincte z epacte collectay, | finis adeft. ee. Z.34: 
tem. valebüt igit: vnicuigz 9 fue artis epperimento, | 77. 60 leer. 

60 Bil. m. Sign. u. Blattzahlen [Bl. r. 2. 4.55—66 ohne Blattz.] 36 Zeilen. 
Type 2. 3. 

Hain *ıg2r. Berlin. Breslau UB. Trier. 


Auctoritates Aristotelis etc. Coloniae: Henr. Quentell 1495. 4° 
(nicht 2°) 

Hain 1935 . : *2734. Panzer I zır, 248. 

v. Beda: Repertorium. 


ı82 AUCTORITATES Aristotelis, Senecae, Boethii, Platonis, 
Apuleii, Porphyrii et Gilberti Porritani. [Coloniae: Henricus Quentell] 


1498. 4° 

Bl. ra Titel: Autoritates Nrelftotelis Senece, Boetij Platonis. Apulei. 
Affricani Por-Ipbirij et Bilberti Porritani denuo fumma cum diligentia| 
reuife et correcte. | Darzuter ein Holzschnitt: Lehrer mit 4 Schülern, ohne Inschrift. 
Bl. 1b: Zncipit plogus cöpendij autoleitatü ph’i. et quoridä alieri p vfu 
introductionie thematü | ei. Bl. 2a m. Sign. A ij Z. 36: pientügs alior. 
igit 2d. G Sinie prologus, | #7. 25: | Zequunt nunc autoritates pb’i. i. 
amatozis fapientie. | Er pzimo primi Libzi metapbifice. || [J Mines bomines 




















2965» 


SE limis et glosiofus viuens er vegnäs in fecula fecnlog Amen, || rs 
tractatus de propzietatibus ven edit? | a fr& bartolomeo äglico ori 
minon. || Impreffus per me Jobänem Foelboff de ae TASLE 

einem, Anno natiuitatis | domini. Meecelprri. | HL 460 leer. 

460 Bl. m. Cust. Die Tabula in 2 Col. 39—40 Zeilen. Anfangreeilen (micht 
alle) in grösserer Schrift. 
Hain 2501. Aachen. Berlin. Breslau UB. Göttingen. Holtrop 185. Horeätk 129. 

Xarkruhe HB. Klosı 507. Krakau, Mainz. Muller 49. Münster. Pellechei 1868. 

Prag. Proder 1048. Stuttgart KB. 


220 BARTHOLOMAEUS de Glanvilla: De proprietatibus rerum, 
Coloniae: Joh. Koelhoff 19. Jan. 1483. 2° 

Bi. 1a leer. Bl. ıba: ncipiunt tituli librog | x capitulog venerabilis 
bartbolojmei anglici de pprieratibus rerum ||| «« 34.968 Z. 3: Erpliciune 
tituli libzorum et calpitulorü Bartbolomei angliei de | rerum 
2. 2000: Auctores de quog, ferieiptis für hec tracta fl’ ifi | ei. Al voda 
2.33: ttog : multorum aliog. in iftis lijbellis verba in dinerfis locie 
fümaltim er bzeuiter recitant vr parere | potejt Siligenter intuenti | 
BI. ı7 der. Bl 1200 m. Siem. a 2: Probemii in opus de | proptier 
tatib? reg, Keliigiofi pateis fris Bars|tbolomei anglici de orldine fratrü 
minorum || [] Om pprietates relrum fequantur fub | em. Bi 120B Z. 78: 
induftria erperivi |]j]|| Erplicit probemium | #4 z30u m. Sign. a 3: (Eyorbiü 
et area de narjvatione capitulog Hibzi | primi de verum proptieltatib? | 
E) IE pprietatibus itagz et | ec Schlws Bi. 47r5B Z. 10: vum, Amen. || 
£rplicit tracratus be pprietarib? | verum ebitus a fratve Bartbolo-Imeo 
anglico o1dis fratg. minog ||||||| Impzelus et complerus per me | Jobanne 
koelboff de Zubed Lollonie cine. Anno gie. Meccceelprpiij. | in vigilia 
Sebaftiani martpris | 27. 472 ler. 

472 Bil. m. Sign. 2 Col, Bl, 496%, 500 in dirchiaufenden Zeilen, 39 (38-40) 
Zeilen. Columnentiiel u. Cafitelüberschriften in grösseren Typen. 

Hain *2504. Düsseldorf, Ennen 190, Gittingen. Kloss 508. Madden 
Cat. 1203. Pellechet 1871. Procder 1055. Strassburg. Zeiler 110, 


a2ı BARTHOLOMAEUS Pisanus: Summa de casibus con- 
scientiae. Coloniae: Arnoldus Therhoernen ı7. Jan, 1474. 2” 


Bl. zea rot: Süma berebolomei pifani doctoris | deereton. erimij ac 
ordis Pblcatorü | de cafıbs cöfciencie inpta alpbabeti | o:öind pulcherrime 
ae opendiofe dir|jtineta. odm inftruts ppfanü incipit ||| seiwarz [] Voniä ut 
ait gregolci® fup esechiel€ Yıulıli Sniporeri deo tale | facrificiü € äle zel® | 
animar. «dr. Bl. 24760 2. 24: ER fic eft finis fumme pyzane [7] de cajfibus 
| TI onfümatum fuit boc opus in | ciuitate ppzana p fratrd bavsIrholomeum 
de fancto cöcoıdio oıbis | fratri prebicatog, doctorem becretolen, Anno 
domini IM. cec”. prrviij. dile feprima menjis decdbrie tempoze | fanctiffimi 
patris ac domini dnT be-/nedicti pape vij. Predictus autem | frater bare 
tbolomeus bui® lib:i comipofitor. obijt. Anno domini MT. ceco | ploij. fed’a 
die menjis iulij. eui? anirima vequiefcar in eo qui viuit er vegjnat p infinita 


Br - we 


= 97» 
aduentu gi | ibu jit laus nüc ı F oia fella felloy Me III Seit zabula 
mia eapitulog. hui | Kibri p quä velocit” rubrica cuiufliber | capituli 
veperirt potejt fm numeruy | foliorum eidem affignatum & 27. z395a : Jncipit 
tabl’a omniü Rubsicay, z | capitulog, &&. 2X 34728 m. Br CECXLi, 2. 42: 
Sinit pyfanella cu fuppleito : tasbuls rubricag, oim capitl’og. cu mio | 
foliorum Anno MECECEKXXÜN. | Yiona Kal’, NMiarcij. | 24 3430u m. Sim. 
&eje a Be. CELKLij. Rubrice vtriufgg inep jez tä ciuilis | $ canonici zw. 
Die Tabula schliesst Bi. 351aB m, Sign. J. it. m. a. 2. CCCE. 2.9: De verbog, 
fignificatione. || Incipiüt canones pniales ö |verbo ad verbü de füma 


Bonn 816. Copinger 785. Holirop ır4. Klaze 489. Peilechet 1637. Procor 904. Trier. 
»K Bartolus de Saxoferrato: Tractatus iudiciorum. 8° 
wird von Busch im C/B VIII 5.46 irrtümlich dem Heinr. Quentell zugewiesen, 


u Dasselle, 80 
Von Hain *2642 irrtümlich demselben Drucker zugewiesen. 


224 BEDA: Repertorium sive tabula auectoritatum Aristotelis et 
aliorum philosophorum cum commento, Coloniae: Henricus Quentell 
29. März 1495. 4° 

Bi. 1a Titel: Repertorium fine tabula | generalis autotitatum Nreftotelis 
am. | cum cömento per mobum alphebeki, | Darunter ein Hoiz- 

> Lehrer mit 4 Schülern und der Inschrift: Aveftotiles cuz | difeipulis. | 

= Tb ker. Bl.2a m. Sion. a ij: Repertoriü fiue tabula notabilin nee] 
Articulog, dictog. ı de | oib> bis ä er copiofifjime dictis philofopbog. ı in 
primis ercellentifjimi | Ariftotelis philofopbog. principis olim Alepandri 
magni bdirectoris, | vriliora fall atay im pbifico audiru magie necefjaria 
dignofeunf A reuelrendiffimo et venerabili Beda prefbytero edita, ı p eunde 
cömendata | emendata ataz diligenter vifa, curiofe mafticata. necns firis in 
loeis bilis|gentifjimis adsirsib> admodi aucta deo optimo marimo duce 
fauftif:|fime inchoat. || a Deo depender celü ı tota natura. Fi. metapbi. | 
la auctoritas fie intelligit p celn t tota natura dependet | «ic. Schluss 
Bl. 520 2. ;4: fecula feculoum A ME 9 || Antoritari. 1/1 avcll. 
erpönes ac aliorü pb’og, fnint [7] Tolonie | p Senvien Budrell imprejfe 
Anno nte falutis. IM, ädrin|gentefimo nonagefimodnto quarto Falendas 
apıilis | #4 528 ker. 

52 Bil. m. Sign. Text:36—37 Zeiten. Commentar; 46 Zeilen. Typen in 3 Grössen, 

Hain 1935 — "2734. Bonn 195. Breslau UB. Darmstadt = Busch ı CR 
VIII P. 35: ohne die Inschrift auf dem Titelbild. Hamburg, Leifeig, Maine, 
Olmüls 158. Procter 1329. Sermiller IP 65, 57. Wien. Zedier 116. 

m Eine Ausgabe Quentells aus dem Jahre 1494, die Prant! in den Sitsungs- 
Berichten der Münchener Akademie 1807. IT 5. 174 anführt, it sonst nicht bekannt. 
Nicht in München. 

7 




















| 
H 
i 


336 + 372 Di. 2 Co. 42 Zeilen. Colummentitel. 

Hain *z0g42. Copinger In. bibl, 25. Düsseldorf (P. I), Pellechet 2272. 
Proder ırız. Trier. Zedier 145. 

Farsimile bei Sotheby, N. 18 Ne. 40: Zeile 1—13. 


254 BIBLIA Iatina. Coloniae: Conradus Winters de Homborch 
20. Sept. 1479. 2° 

Bi, za leer. Bl. zba: ocus librog. nume | CB: vus dinofcit: erde | 
Cal. a: neipit kiber | Benejis, carta  fiti.| ee Schluss dieser Tabula Col. ß 
2.32: Apocalipfis beati iohannis ELLrev. | #1. 220 m. Siem. &s ije m. di Bl. 
Holio «I.: Incipit epiftola faneti Jberonimi «d paullinum pfb’m de ofbus 
dinine biftoxie libris ||| [I Rater am/brofi? tus | michi mulnufeula plferens 
de| tulit fil’ : funuiffimas lirteäs 4 a principio |er« BL. aß m. Siem. a, iii) 
u, d. Ble. $olio iij 2.55: re jermonem. Finir plogus | Sequirur liber brefirb 
Iquem n08 genejim bieim®, | Capitulü primum. | 21. sda: 0) I principio 
crelauit deus celuz | z terrä. Terra aut erat inalnis ı vacua ı temebre 
erät fulp fache abiffi A. 2. 2020B m. d. Be. Eli Z. 30: ‚Finit pfale'ium 


epiftols quos füjgit facerdotiü Fmo carte | en Z. 43: Sinis epiftola. | 
Ipncipit liber prouerbiojecum falomonis. La. i. | U] Arabole falojmois 
Rlij dajuid regis tfrl’: ad feien | m. #4. 3205B m, d. Ba. cerpip Z. 42: geatus, 
sie ergo = «ofommat?. | Erplicit liber fecadus | madhabeorü. | AU. zaraa 
. Sam. %, 17.2 ncipie epiftola bti bieronimi fbiteri ad dalmafum papa 
in ätuor enägelifias II 1) Eatiffio pape | damafo iberolnimus. Yiomü opus 
me falck cogis ep veteri: we poft | mu Zu 3270B 2.48: Sinit epiflola = | 








= IE» 
srhnittumrahmung wie auf BI zo. Auf der oberen Hälfte des Blatter ein kreisförmiger 
Holsschnitt mit Darstellung von Zuft, Wasser und Erde mit der 


der Eca, Darunter Col. a: Sie begint Benefis bat ijvfte bocd: eh | is DE 
der fchepnis der werlt: ei des m SIEB (LT > Ban’ aäbaurn MRasp ger 


ander vorrede | [] Arheus dar na alfo by dat yrfte bade | et. BU. 4346B 


Zypenprobe in Deiateher Gerne E12 Taf in. ‚Proben. der Holsschnitte 


träge H, 12. — Die Holsschnitte dı 14. m. 15. Jhh. im German. Musum Nürn- 
erg 1874: Taf. 96. 97- 


Blessensis, Petrus: v. Petrus Blessensis, 


258 BOCCACIO, Giovanni: Genealogiae deorum libri tredecim. 
[Coloniae? Unbekannter Drucker c. 1473] 2° 

Bl. za rot: Genealogie deorum gentilium iohannis bocatij cerbaldeng 
ad | bugonem bierufald er cipri vegem Liber primus incipir feliciter | ui 
primus apub gentiles beus babirus fir: || sAwars: [)] Are magnum et biffues 
zum nauigiis Äteaturus | ed. Schluss Bi. 2195 Z. 3: libello conficiam. 
Deo gratias, ||| Erplicie riij boccacij de genealogia deorü gentijliü fubtiliter 
ac opendiofe abbreuiati. bis que | ad cognicdem poemari min? neceffaria 
funt reliectis, et Üliquis duobus libris qe de genealojgia deorii mon funt 
omiffis, ||| Verfus dihei filueftri fup quindecim Lilbris genealogie deoxü 
gentiliü boccacijt || Due naerat terquigs libris boccacius audi, | te Schluss 
Pers 17: v50€ terquinaz libris epigräma domicus adbit. | AU zzoaa Tadula; 
EIIE antheo lio Pr folio vij | em. Schluss der Tabula Bi. r25aa 2.27: be 3e3io 
fie ig Iprig | 31. 1256 w. 126 der. 

2126 Bil. 36 Zeiten. Die Tabula in 2 Col. 

Hain 3377 (120 Bi, 32 Zeilen?) Copinger 1077. Düsseldorf. Göttingen. 
Holtrop 1250. Kloss 774. Proder 1104. Trier. 

ge 


—r 











07 m 


2% 90 m.Sin.a d.: Boccij Nomant et Oratoris cleberrimi bi be | con 
folatione pbilofopbie, 





minentur in boc libro ficur parebir im fequentibus | AL 120 m. Sim. a 2: 
O:binajeij Patrici) viri 


nentie. |||] Zibri quings de eonfolaröne pbilofopbie Boetij | rbomani confulis 
et oratoris fplendibifjimi uns cum omentaris editione | per me TJobans 
nem Foelbof de Zubet in fancta cinitste Colonia diligen|ter elabozati 
Krplicöt, Anno gratie Millefimoquadeingentefimooctoge-Ifimofecunde, | 
Bl. 204 leer, 

204 Bi, m. Sign. 38(—39) Zeilen, Text, durch grösseren Dürchschwss aus- 
‚gezeichnet, mit dem Commentar abwechselnd. Columnentitel. Typen in 2 Grössen, 

Hain 3375. Aachen. Darmstadt... Ennen 189. Gisi 123. Hamburg. Münster, 
Olmütls 366. Proder 1052. Er: Trier. Tübingen. 


262 BOETHIUS, A. M. T. S.: De consolatione philosophiae 
cum commentario Thomae de Aquino. Acc. Johannes Gerson; De 
eonsolatione theologiae. Coloniae: Johannes Koelhoff 27. Jan. 1488. 2° 

Bl. za Titel: Boecius | De confolarione pbilofobie [/I | cum commento 
optimo, || Jobänes gerfon Lanjcelarius parifienfis, | De coufolatione [N 
tbeologie, | AU 73 Zeer. Bl zua m. Sign. tj+ Incipit tabula fulper libzos 
Boecij de confolatione philo-Ifopbie fecundum orbinem alpbabeti, ||] #«. 
Bl. 6aa 2.27: Sinis | Bl. 65 leer. Bl. zaa m. Sum. a ie: Boecij Romani et | 
oraroris celeberrimi Libri de confolatione | pbilofopbie. ı omentarius fuper 
eofdem | Ineipit feliciter, | ce. Schluss der Prasfatio Bl. aß m. Sign. a ij Z, 57: 
patebit in fequentibus. || 4, 82: Anici; Manlii Torquati Seuerini Boelcii 
Ordinarii Patricii viri ercöfulis de | „folatione pbilofopbie Liber prim? | 
Nieten primü beroicü elegiach, | Anfang des Texter: [) Armina qui quondä 
Hudio flortte peregi | Slebilist beu meitos cogor inire mobos | Darmaden 
Anfang des Commentors: Pfis Liber Boecij | pıia fi diuifise diuidirur im 
anas ptes fm | ponit dnaz libıos partilales ds cötinet. eu. ZI roza Z. 40 
der Comm.: eb, iiij, Ofa nude er apta fl’ oculis eins qui eft bfdictug in 
feeula feculog. Amen. || Libri quings de confolatione philofopbie Boecij cü 
cömento per me | Job’em Eoelboff de Zube Lolonie Liu diligenter ela- 
borati Anno | falutis Micecelerpoiij. ho dei [I bei Job’is chryfoftomi 
finiüe feliciter, | 24. 7025 leer. Bl. 10a Titel: Job'es gerfom Lancellarius | 
Parifienfis > | De confolarione theollogie = | 21. 7035 Colummentitel: Sümas 


Im Me, 











“= mI » 


270 BONAVENTURA: Libri et tractatus. [Coloniae] B[artho- 
lomaeus] Dfe] V[nckel] [et Johannes Koelhoff] 1484. 2° 
Bi, ra Til: Toactatus fancti Bonauenture | Breuiloquium | Jtinerarius 
mentis een en es er 
loguium fine | De quattuo: erereitijs beuotors | Lignum vite | Centiloguium 
Be pauperum | WEpiftols eiufden eliminans errorem | cuiusdä 
ee enbenn Beale 1 ee else gen 
dans regulä oibus | in cheifto wiuere volentibus | Viginti pajfus de virs 
tutib® bonozuz | veligiofosum | De reducrde artium ab tbeologiä | De tribus 
ternarijs infamibus | Erpofitio orationis bominice | De gradibus 
sontemplatöis | Laubifmus de fancta eruce | Laudifonug de fancta cruce | 
Bl. zb leer, BI, 20a m. Sign. a 2: Incipit breuiloquiü fancti bojnauenture 
de ordine minori, || [J lecto genun mea | et. Bi. 59aa 2. 24: tin? ı om? 
de? benedict? in fecula | feeulog. Amen» > > > =» || Sinit: bie Breuis 
loquiü fratis | Bonauenture ordinis minoy. || DEO GRATTAS + || 
B D, D. || Anno dA m cc. Iprprüij. | 24 506 =, 60 ker. Bl. 6raa 
m. Sim. aa j: Incipit plogus Bonaukture | in itinerariüi mentis im deu || 
[) 8 pncipio. primü | pneipiü a d euncte | da ZU 7700 Z. 28: cat omnie 
populus fiat fiat = || Erplicit Pe mentis in | deü faneti Bonar 
wenture > || DEO BRAUTTAS | Bi. 73% m. 74 ler. BI. z5aa m, Sg. 4 jr 
Ineipit paruii bonü vel regime | cöfeientie fancti Bonauentud qd’ | vocatur 
vite, | [I Ece defepfi ribi ei | twipl’e dt oftenderd | ec. 24. Saaß Z. 35: 
ne, Amen. || Erplicit pud bonü vel regimen | confeittie fancti 
Bonaufture gb" voratur fons vite > & m m | BL 825 ker. Bl. öyau m. 
Dj: Tneipit foliloguii fancti Bosnaufture de ätuor epercitijs, | 
Prologus | [] Zecto genua mean. | ad pr&m dıh noftei | du. BL zroaa 2. 17: 
benedict? in fecula Amen. || Erplicit foliloquin Bonauenjture de quatuor 
erercitijs. || DEO BRATTJAS % | Ar rrod ker, Bi. ırraa m. Sign. $ j: 
Ineipit tractar? fancti Bonasjuenture | vocatur lignü vite, | [I Stifte 
erucifieus/ | imo ofirus fü ceuci | e. Bl. zaraß Z, gr: viü p infinita fecula 
feculog. ame, || Epplicie teactar? fancti Bonauflture qui vocatur lignü 
vite > & || DEO BRATJAS® | BU rarö u. 722 leer. Bi. 12320 m. Sign. 
= j? neipit Centiloquium fancti Bonauenture. | [] Tce deferipfi eä | tibi 
teiplicitee in | au. 21. 1965a Z. 28: et humor orbind ep Ab? opoitue | et 
cerera % | Bl. 10704 m. Sion. a i: Incipit prologus fäcti | bonauenture in 
apologiä paupum | aduerf? eoridem calüniatore || [I Onmi legiflaroris | 
ee Bl.2520B 2.37: animä meam ||| rplieit Apologia pauperum | 24. 2524a: 
Eliminatio ereoris mar/giftri contra vegulam beari Sranci/fei dfio refpon« 
dente per feruum fuuz | fanctum Bonauenturam ||| Yinomflato magto frater 
bonauttulva eu. Bl z55au m. Sign. ha 2. 4: cufes Vale in domino | r Alis 
Kor tl’i lectori Spüm | ee. 32.2585B 2. 42: 1 fingul’ guetib? vfe puintie 
faciat] . | 24. 259aa: Sequit veiliffims jdA IEpl’a !Eri-|mij er deuori doctoris 
Bonauttulre Fnsinati. d € di AdK vegl’a ı inftiltutio ofm pie er fpiiakit" im 
zbo vinelre volttis Er diffiguit bee epl’a in | pro. möotialia ve inferius 
patebit | Pıologus | YT hrifto fuo dilecto, 1£, bonauen | tura ac. Bl. 26264 
m. Sion. i a 2. r2: lorum Amen. | 34 2525B: fJ vis in fpü proficere ı | «rn. 
Bl. 265ß Z. 29: tiä erhiberi, || Eypliciunt. pp. pajfus de virtutijbus bonorum 


=? 


“ 123» 


neinua mea ca Al 5otß m. d. Ba «le Zi 30: feenlorum. Amen, || Jinit 
Brewiloquii faneti‘ Donauen | tı. doetoris feraphici x ordis minog | 
Bl. 5raa m. Sign. bi m. d. Ba. li: Incipit centilojquin faneti Bonauenture. 
| EI Eee deferipfi ea tibi | ern ZU gyöB m. d. Ze. foo Z. 43: lie, que non 
fit omniü faluandog || Erplicit Centiloquiüi. | #2. g5au m. Sign. sim. ad. Z. 
revir Prologus Bonaluenture in itinerariü mentis in ben, | X? pricipio 
peimd | prineipiü ca quo cücte iMuminationes | eu. Bl 1044ß m. d. Be. Tv 
2. 42: lug: fiat fiat || Sinir Jrinerarius mentis in de [x | beati Bonauens 
ture, | AL. z050a m. Sipn. p i w. d. Be. Evi: shelpit parut bojad ve wegime 


Teiii) 

> Erpö orönis dnice | Zr: [1 Ater ne Dignitate. qı arpo 

eöpofita | ein Al. zrgb m. d. Be. Ep Z. gr: WEpplicit Pater nofter | Zu zr5au 
m. Sign. q i u. d. Ze. Cyvj.: Incipit tractatus|lus fancti bonauejture de ängy 
feftftatibus pueri Jb’u | [] Om fecun:|dum virog vencrabiliü | et. 24 z205B 
m. d. Be. Cppi Z. 24: ci iefus concebat, Uui ca pie, €, || Erplicit tractat? 
di jet bomautjrure de quingz feftiuitstibus iefu ppi | @ fuit puer, | ZU saraa 
m. Sign. wi u. Bz. Eppii: Pharetes fancti | Bonauenture cardinalis ordinis 
fealteum minormm | YT ouerfionis mee | erc. BL zr65ß m. d. Be. CCpvii 2. 43: 
ab oibus que voluerit phiberur: || Erplicit pharetra | A. z77au m. Sign. 
si o Ba: Tractatus fi Dolnauenture ordinis minog, de paupralte tPi 
contra magifteu wilbelmü | «- #4 23658 o. Sign. u. 0, Du. 2. 44: ti ab opa 
manualia funt afteieti | Epplicie | 4%. z77aa m. Siem. $ im. d. Ze. CEpoij: 
neipit tractat? | fancti Bonauenture qui vocat’ ligni | vite, | [J beifto 
er | er. Bl 24448 m. d. Be. CLppiiij Z. 43: Amen, |] Epplicit tractar? faneri 
Bonautlture qui vocatur lignü vire | #1. 24500 m. Sign. Bi m. d. Be. Eerpv: 
Tneipit prologus | fancti Bonauenzure T apologiä pausipeg aduerfus 
eorübt calüniatort | [] Ommi legiflatoris Te] et. BL. 2966B m. d. Br. CElypvi 
Z. 39: fequentibus animam meaz ||] Erplicie Apologia paupern | #1. 297.a 
m. Sion. © i w. d. Be. EClgpoij.> Ineipir foliloquilum fancri Bonauenture be 
quattuor | erercitijs | Prologus | f Zecto genna mea ab | de. AL zrö5B 
m. d. Ba, C£rcoi Z. 47: in fecula Amen || Erplicit foliloquium | #7. 377aa 
m. Siem R ir 2. d. Be. CLrevij: Sancrus bonautitura ad diam Blanfä reginä 
bifpa|nie de vegimine ale, | em. ZU. 37808 m. Sim R ij w. & Be, ECpeviij 
2. 29: eft deus benebictus im fecula. Amen || Sinis, | 34. 3783a: limiatio 
errors | magiftei contra vegulä beati francifci | dio refpondente p feruü 
fuum fancrü | Bonauenturaz || tu. 24. 3240 m. d. Zr. CCLiiij: in fingul’ 
eöuteib? wie puicie fachar). | Sequitur veilifjima jdaz | epiftola Erimij | et 
deuoti doctoris Bonauiture pnolmiati, que € äfi jdä regula et ifituts | 
oim pie et fpüaliter in po viuere vollentiü 1Er diftinguitue bec epiftola 1 
gro. mdoralia vr inferius patebit | Prologus | VI rho fuo dilecto. ıE, Bo- 
naudtura | rw. Bl. z27aB m. Sim. 5 3 u. d Be. ElCvii Z. 40: feculorum 
Amen | 21. 3273a: (I vis in fpü gfick ı boe | ei. 2. 35r7au m. d. Z, ClCpi 
2. 33° veuerentiaz erbiberi || Erplieiüt er. paffus de virturib? | bonorum 
religioforü | 32. z3raß? Sequitur eiufbes | venerabilis boctoris beuoti 
Bonarluenture libellus de veductione artiü | ad rheologiam. | u. 27. 3348a 
m. d. Be. ECLrüij Z. 72: in fecula feculog. Amen ||| Seqwitur eiufdi | venera« 


—_— 














= BI» 


prima | etc. BU. 2855 m. Be, CLXX 2.38: © iEpplicit ps byemalis de tpe, | 
Bl 785aa m. Sign. y m. Ba. CLXXI: ncipit fcd’a ps bie-Imal’ beruiacij [/J 
es de fetig etc. BL 27568 m. Bi. CC 2. 25: Ab omnitendtis lau-|dey: ı clericog, 
oculorä releuamen | marimi nec nö animan. fideltü fallutes biemalis brewis 
sch; P8: fum-Ima lucubiatiöe correcta: fupfluis | quibufdä veiectis: x necefe 
farijs Albufsä addiris. Per me Sermäna | Bügart. de Ketwich Lind 
Colofi, | ibidE in Ariquo foro eregise eregiöe faneti | Martini maioıie morante, 


Sm sn Juin ana iM. Gnemeimo Epic fc | Bu 21600 


mal, Die |. . Bl. 28988 m. Bi. CCLKXIN Z. 38: Deo Gracias, || Erplicit 
»s eftiualis de tpe. | BA 29000 m. Siem. Ro. Br. CCLXXV: ncipit pars 
itiuallis de fancris p qua pomumt alig no-tabilin ee. Schluss BL 3816RB 
m. d, Be. CCCLXVIIL s444 CCCLXVI 2.5: Deo Gratias | Ad laudem 2 oms 
nite-Inentis gloriä, ta fenü öz iunenum | in oculog, veleuame geatiffimus: | 
Yieenö longe plus ad nouicion, er | quorüliber aliog. beuororus boras | funs 
eorrecte fine quouis mentis | faftidio lege volentiü veilitatez. tü | müer? 
pafjim p libei totü. ps. af. | er äbufliber alijs addir? meris dujbierare 
tollire: rü tirmli paffim in calpite pagine cuiufliber pofiri vinz | indicät. 
Sub geatiofiffimo neens | illufeiffimo dfio: dio Sermäno | de baffin. 
Arhiepo Coloi. Anno | ei9, pri. Per Sermannü Bügart | al’s Stoutftey 
de Renwich ciuem | Colon. ibiv€ in antiquo foro babi-Itant€ in oppofiro 
feri martini ma-jioris qd’ teutonico fermone nomijnär Tjo dE wildE mäne. 
Breniarijum fin facrofere ecel’ie Coloh ma-Jioris Hfuerudind: eractifjima 
dili-Jgentia cura x ftudio: lin grojfa et | oculis piocada, impzeffum 
reui-/fum emendatügs, Anno a natiui-jtate fi Millefimo ängentefimo | qui 
tüc ann? Jubile? erst In vigillie pentb’. Seliciter ofummarü eft || ] = 
Dalete : valeant qui nos male | viuere optant. | 

387 BU, m. Blattz. u. Sign. 2 Col. gr Zeilen, ‚Colummentitel, Typen in 3 Grössen, 

Köln: 2 unvollständige Exemplare. 


286 BREVIARIUM ecclesine maioris Leodiensis, pars aestivalis, 
Coloniae: Ludovicus de Renchen 12. Mai 1492. 4° 

Bl. ra Titel: Pars eftiualis bzreuirjartj, ecclefie maioris | Keodienfis | 
Darunter ein Metallschnitt: Salvater mundi, Bl. 16 ler, Bl. za Kalendarium : 
Tan prima dies ı feptima fine timerur, | Januarius baber dies rırj. Luna 
BAR | et. Schluss des Kalendariums Bl, 7b. Bl. 8a leer. Bi. 85: ©xbo feu mobus 
obfernandi [/7 in ecclejia | Zeodienfi tempore jnterdieti. | ein Z. 23: terefje 
diuino [/J officio, et cetera. | 3. 9ua m. Sim. a 4: A Düilcis diebus nuita ] 
tor. Venite erultemus | dio, Ps. Denite, Pfalm?, | bi£arus | vir ä 
nö | abije in | coufilio [/J | impiorü | er in via | percato | «ie. 41. ägaa m. 
Siem Lj: U Incipit cöe feög. de apolftolis, ei. ZH zraba Z. 32: manis 
defedar infidije. p | ZU. 2726 ker. [Schluss jehlt.] 

2 Col, 32 Zeilen, Typen in 3 Grössen, 

Copinger 1287. Kloıs 1331. Köln (Fragment). Procter 1268. 

g* 

















ed | 


“10 


prefentis, | AU 32aB und 326 leer. Bl. 330: Text von Holsıchnitiornament umgeben, 
wie in der wwertniederdeutschen Ausgabe der Kölnischen Bibel, Col, a: [] mne peccatüi 
| ve dieit brüs | Auguftinus cötra | fauftü eft dietü wel | ie Schluss 
Bl. 358ba 2. 37: vegnat beus p omnia fecula feculora Amen. || Infignie 
notabilifas cöpilatio: baub moldien cuigz flarui conferens, omne genus 
viciorum fuis cum fptbus claviffime enidentergs | eradicans, ob id non 
immerito deffructoriuz | vicdeum nuncupata a euiufda fabrilignaci; fillio 
mapimä& ad ecclefie veilitarem Anno jrap« | collecta. de nouo per me beneich 
quentell Cojloniei incolam eractiffime correcta. ac fümo | fudio impreifa, 
ad Iaubeın füme monadis pPldie nonas mayas anno. #80, finita | 21.359 
und 360 ler. 

360 BI. m. Siem. 2 Col. (52-) 53 Zeilen, Anfangszeilen in grösseren Typen, 
Colummentilel, 

Hoin 649. Ennen 286. Kloss 1271. Mes 136. Pellechet 434. Procer 1242. 

Der Name des Verfassers ist noch unsicher. Nicht Alexander de Ales, Vel. 
‚Histoire litt. de la France XVII, 322. — Alexander Angliaust 


368 DESTRUCTORIUM witiorum. Coloniae [Ludovicus de 
Renchen] 16. Aug. 1485. 2° maj. 

Di. 1a Tal: Summa que Defteuetorilum Viciorum appellatur, 24 26 
ker, Bl. 20a m. Sign. 0 He? Tabula opendiofa fm alpbabeti ordinem opis | 
prefentis Deftructorium viriog, intitulati, diligen|tia denuo fingulari cors 
recta.| ei. DU zraa m. Sign. c, ülj. Z. 52: octauo sc, || Erplicit tabula. || 
Sequitur capitulario buius Libri. | 2%. zzaß: [] Ste liber qui deftrulcrorium 
vitiozum nuncupatiie octo parites Htiner principales, er. Bi 268B 2. 49: 
Finis capitulationis buius Libri, | 3%. 2700 m. Süpm ds je: INN Mine 
peccatü vr dicit bealtus auguftinus cötea faulftum eft dictum vel factü vel 
arupirum orea lege dei | Schluss DI. 2030B Z. 74: gnat deus per omnia 
fecula feculog, Amen. || Infienis notabilifaz compilatio haus modicum 
cuigz ftatui conferens | Omne genus vitiorum fuis cum fpeciebus clarifjisjme 
euidentergs eradicans, ob id non immerito de/fheuctorium vitiorum nun 
cupata. a cuiufdan fabzillignaris filio. marimam ad ecclefie vrilitatem Anno 
| MI. ccec. rrip, collecta. de nouo Colonie epactiffime | comwecta. ac fummo 
Rudio impıefa. ad laudem fum|me monadis, rvij. Balend", feptembris, Anno 
domilni Millefimo auadringentefimo octuagefimoquin|to finita. | 24 2038 
m. 294 leer. 

294 Bl. m. Sion. 2 Col, 59 Zeilen. Colummentitel u, Anfangsseilen in 
grösseren Typen. 

Hain *650. Enmen 406. Göttingen. Pellechet 435. Prag, Procar 1276, 
Strassburg. Wien. Zeiler 23. 


Dialogus inter clericum et militem : 
v. Disputatio inter clericum et militem. 


Dialogus creaturarum: v. Nicolaus Pergamenus. 














“= 9 * 


vnd ewangelien du-jech dat ganıje jair mit yr& glocift | des fondaichs, Im 
jeie uns beerd | Dufent vierhundert nuynond-Jachtzich vp den zyenden bad) 


sermonen durch dat gantze iaer. Collen: Herm. Bungart de Ketwich 


epiflel. 90 eh etc Capitel. | Sratves. feietes gr bora 

iä | nos de fomno furgere. | [J Röder wift dat | nu die ve ya vä | dE Hlaif 

vp go | flain. wär nu | ei. Schluss Bl. 206aa m. d. falschen Ba, CEVU 2.3: 

von fynd fchat nume vi alde, | Amen. || ier enden fijc) die Huälgelia und 
= } 


domini. Mi. CELL. reviij. Dp | fent Thomas des beyligen apolftels auent 1, 
| 21 2068: Bungarts Druckerseichen mit der Inschriftz Bebwudt in Collen op 
dem | AldE mart, 90 dE wylld& man F dem bügart. | 

206 Bil. m. Sign, u. Blatte, H-CCVIH (d. Z, CC ist ausgelassen), 

2 Cal. 37 Zeiten. In der Passie uns lieuen heren Fhesu erifü d.h. Bi. 97 af. 
befinden sich 17 verschiedene Holsschnitte, davon 7 doppelt gebraucht. Typen in 4 Grössen. 

Cofinger 2340. Ennen 398. 


408 EVERARDUS de Amorsfordia & Johannes de Nurtingen: 
Commentaria in libros de coelo et mundo Aristotelis cum textu 
eiusdem. Coloniae: Henricus Quentell 15. Aug. 1499. 2° 

Bl, ra Titel: Commentaria lilbrog de celo et müdo Nreftotel’ | iupta 
viaz venerabilis domini | Albertiz x pcefum mgeög. vegejtiü Colonie in 
burfa Zaurätij. | IN LAVDEM MAGNI | Alberti ad vrbe Agrippinäfem | Ro. 
Langius | Aurea que retines felix diademata regum | Agrippina rubens 
fanguine Gerionis | Virgineos oftri calathos & Elia [eruans | Magnü hunc 

1n* 


MO 


4 











“= 105» I 


: 7] Om fit necejfarhum | a. Bl. 548B 2. 52: nit cömenti libti 
porn Er fequütue | Larhegorie, riftorelis. z&, | AU z5aa m. 
+7] Jeca Tati-Ine pbicas 


. 136@B 2. 8: 1Et fie finitue Fiber predicamentog | Nreftorelis. | 41.7365 
Bl. 157a m, Sign. Wi, Columnentitel: Ser 
! ızyaa: $ Oima | € cöpojjitioni cötin|gens jimplisjei et inuaria|bilt effens 
\ee Bi 2680B 2.14: Wr buic operi finis imponitur de quo fir bene 
u feeula feculog. intemerate virginis | Marie filius Tefus chriftus 
EDER Bl. 169aa m. Sign, ai: [J Rimüi oporjtet cöftituere 
nor | er quid verbum, poftea | quid negard. ı affirmajtio, ı enüciatö. 
rat, | te et PmP Liber piarmenias | zu. Schluss Bl. zrröß 2.37: gem 
bhabent contrabictionis ze. ||| Commentum Libri peri bermenias Areftojtelis 
fimilitee : alioum librorum vereris ar-|tis ftudiofe er diuerfis doctorum 
dieris mapilme er feriptis venerabilie a  enar 


Hu 


3 
6 





Nee! 


feliciter. Anno M ccec Irppvi. | AL 222 der. 

212 Bil. m. Sign. 2 Col. Text: 4446 Zeilen. Comm.: 59—54 Zeilen. Typen 
in 3 Grössen. Columnentitel, 

Hain 8354 8356. Berlin. Brelau UB.& StB, Düsseldorf. Köln. Krakau. 
Procter 1286. Stuttgari KB. & KHB. Trier. Wim, 


439 GERARDUS de Harderwyck: Commentum super veterem 
artem Aristotelis cum textu eiusdem, Coloniae: Henricus Quentell 
23. Dec. 1494- 2° 

Bi. za Titel: Cömktraria in ifagogas Porjpbirij pbenicis p Aniciü Mar 
Inilium Seuerinü Boeriü virh | clariffimü in vomand linguas | rraducras 
procejjus aymmafıj | laurätini Colonidjis cötinttia | ad laubE fupbenedicte 
teinitas|tis. chriftifere virginis Marie | nec non gloriofiffimi confeffosris 
sieronimi diuinorum coldieum interpretis incipiunt | Zi rd ler. Bi zau 
m. Sion. AU ij: CE) | rca initiü logice veteslris, Er primo circa ifagogas 
Potpbirij moudda funt Adam dubia anteäs ad teptü procedaf Buog, primü 
efb | ae. Schluss Bl, 158aB m. Sign. DD ij 2.137: fio ad obiectü. 1Er fic finit 
fecndus liber peribermenias || Commentarijs totius veteris logices in 
Lolonien | acadbemia er cömentarijs magni Alberti per wir fludioljum non 
minimis laude ac bonore dignä Artiü optimajrum magiften. in facra quoay 
pagina licentiatus magiftg, | Berardum bevderwiccenfem, in eadem laubas 
bilitee verigentem. elucubratis fuprema manus Anno Millefimo | quabeins 
gentefimo fuper ocrogefimum ferto appofita eft | Yui e mendis quiba fentes 
bane £/I erepti x priftine fue veriltari vejtirti, nönullis 'etiam fupfluis 
recifist x necejfarsjs | vbi pıo lucidiori intelligentia opus vifum fuit adiectis, 
p | boneftum ciuen Agrippinen. Lolonie »Senrica quentel | vuefis Anno. 
M. cecc. peiiij. Impreffi. deeimo calendas | Januarias ad finem defideratus 
funt perducti De quo | fit benedictus intemerare virginis fllius cum ommiba 


13" 











= 21 >» 


Gerifon cancellarij Patifienfis | LJ Aetes oıationis | quot fit. Deto, Que. 
cognitio fubljtärie. a. 24. oa Z. ro: vbi vera z ererna fine gaudia ||| 
Erplicit donatus morelifatus | egregij doctoris magiftri Jolannis de Berfon 
Bl. 705: Epiftols Abagari regis ad | faluatorem 

Vdas iacobi qui | et. 2.25: = Dominus aüt in bec verba 


1 
‚il 
F: 
i 
ig: 
Hi 
ij 


dus ph’s | etc. Schlurs Bl. 138 Z. 78: | Ouid eft qd’ boiem laffum 
Zuerum. || Finie ifte libellus iam primo | 
Tolonie impıeifus. | Au zga ler. BL rgb Holsschnitt: Maria u, 


H: 


E 
ı 
E 


5 
“ 
. 
j 


455 GERSON, Johannes: Monotessaron seu concordantiae evan- 
gelistarum. [Coloniae: Arnoldus Therhoernen c. 1474] 2° 


Bi. za rot: Probemium feu prologus in cöcorwdancias euägeliftag. Lolr 
lecras | per venerabild magifig iobänem Berfon Cäcellarium parifien is 
inejtitulauit monotefferon aut vnum er quatuor | [] Wangelium latü ejfe 
et magnum er rurfug concifum, | eis Schluss der Provmiums Bl. 20 Z. 18: 
venirim? [) ad iMud onich Hbü qd’ erar in pricipio apud deum, | Prologus 
| CI Wägelicas (/] canones opofuir. 1EZufebi, Lefariei in greco de es 
jronim® ««. Bl 25 Z. 22: ofbus ing b’ er nüic er iugif deambulans aio. Dale 
frater. | Probemium fuper vnum de quatust cuiP | titulus effe poteft teten: 
monum vel | monotejjeron. | [I Yü ep äruor euägelijs conponere diuinus 
aperuit Aug qui Libro | we 4% 3a Z 25: rum plurime funt tätümodo 
vocales videar fi cor babeat ad ill | [) abula cötinens. 110. Aubricas: | 
ee. Bl.6a 2,14: 10, Edupir aür eos foras. L. 08. R. 16, I. a1. finis, 
funt libros | 31 64: ec et tabula cöfluens|tina pma anno dnt ıear® | fcä 
Per & fi feire volueris | er. Daneben die Tabula in 6 Columnen. Bl. za ker, 
Di. 76 rot: Lirca leürä iftacı cöcordantiag Popere cöfiderädum eft & Irä, 
m |. 2.78: tas inter pücra: er fie babebir uni orinuü enägeliü ofum 
euägeliftag, | #1. Sa rot: Prima pars principalis de orgine ı ingrefu epi 
Et prima de etersjna crifti generatione iobannis primo | schwarz: XI pricipio 
erat bbum er bbum erat apudb demu [sic er deus erar bbum boc | ec. 
Schluss 3.585 Z. 28: per fingula nec ipfi arbitcor müdü cape eos d feribedi 


14" 

















HEH 
Eu 
Ill, 
Sir 
Ei 
& 
il 
Pi 


a 


BE 
ı 
bi 
: 
i 
| 
; 


Berlin. Copinger 2718. Ennen 128. Holtrog ar. Kloss 1926. Münster. 
Prodor 915. 


Bi. 1a Titel: Befta romanoy | Zi. rd der, Bl. 2aa m. Sim. aije: Er 
geftl romanoz. biftorie notabiles | de virijs Hrutibufaz tracrätes ci applica 
|tioniba moralizatis ; mifticis Incipiunt | feliciter Tapitulum Pmum. 


Amen ||| 2x geflis vamanoz. [7] cum pluribus ap|plicatis biftorije. de virs 
tutibus ı vitijs | miftice ad intellectum tranfumptis Kelcollectorij finie et 
feliciter, |] Item tabuls prime fequens ponit rifeulos ı numeri oim 
eapitulog im boc lilbello contentorum. || zu. 329658 2.29: Wppliciumt 
tituli omnium capituloum | de. 24. 970 m. Sin. q i. Columnensitel: Tabula 
alpbaberica | «ww. 21. soröB 2.7: Eypliciune due rabule fine duo diresjerorie 
contentorum buius libelli. p qualrum primä vnicuigs capitulo poteft 
debitus verus ı ordinarus tiruslus cum numero fuo, Per fecundam vejro 
alpbabetice ordinaram cito inueniunt | puldta ı plurima erempla que 
fperfim [/] | in fingulis eapitulis x in eorundem erpolfitionibus jiue mora- 
Lizationibus contis|nentur. | 24. 702 ker. 

2102 Bll.m. Sin. 2 Col. 47 Zeilen, Titel, Columnentitel w. Anfangsseilen in 
grösserer Schrift, 

Hain *7740. Berlin. Bonn 408. Wolfenbiitel, 


Gorichem, Henr, de: v. Henricus de Gorichem, 


Gorran, Nicolaus de: v. Nicolaus de Gorran. 


Gouda, Guil. de: v. Guilelmus de Gouda. 











won 


ebomone [/J ecdie veburiffent | 34 94: Jneipit epiftola qu& s 
apoftota 1.7 ba-Jbilonion Soldanus fanctiffimo in po patri ı dfio nolftro 
dio Pio dinina pu.dentia-pape fecndo mifit. | [] Obannes foldanus nuper 
rhianus. Affinis | ee ZA 08 Z. 23: getefimo quinägefimonone. Regni 
aür noftei. pri. | Ypiftola vefpsforia Pij ad Soldanü. | [] Jus eps fuus 
Fuon dei, cultor omnipotätis ı | #« Schluss Bi. 12a 2. 28: noftei anno 
fecundo | BL. 126 ker. 

22 Bil. m. Sien. 36—37 Zeilen. Type 2.2.3. 

Copinger 2951. Göttingen. ‚Procer 1231. 

Zypenprode bei Deiateko, Über Inkunabeinkatalogisierung in Sammlung bibliothekre. 
Arb. X, 5. 179 


544 HEES, Johannes: Itinerarius a Jerusalem per diversas mundi 
partes... [Coloniae: Cornelius de Zyrickzee c, 1500] 4° 


Pij pape ad foldanum. || Joannis prefbyteri mapimi | Jndorum er Erhiopum 
dh:iftianog, Impatoris x Patriarche | HEpiftole ad Emanselem Rhome guber: 
naroıem de viru ı molribus ndorum,. deas eius pordria diuitijs er epcels 
lentia || Tractatus Pulderrimus de fir er difpofitione velgionum et infus 
larum totiug Indie necinon de verum mirabilium ac gentium diuerfitate, | 
Bl. 16 ker. Bl. 20: neipit Jtinerarius Johan|nis de ssefe prefbyteri tras 
iectenfis diocefis a berufalem p disjuerfas partes mundi. | [J Vino dfi, 
Mm. ccc. Ipppig. ego TJobänes de befe pfbyelter ee. Schluss der ganzen Drucks 
Bl.216 Z. 21: to alia vecitat Plinius mic« |||] | Erpliciunt duo tractatuli 
de mirabilibus verum x flat tositius ndie ac principe eorum prefbptero 
Dobanne | 21.22 ker, 

22 Bil. m. Sign. 36—37 Zeilen. Typen in 2 Grössen. 

Hain *8535. Proder 1497. 


545 HEES, Johannes: Itinerarius a Jerusalem per diversas mundi 
partes... [Coloniae; Cornelius de Zyrickzee c, ı5soo] 4° 

Bi. za Titel: JTineravius Joannis de | sefe prefbiteri a Iberufald 
deferibens difpofitdes | rerrarüi infularum, montiü er aquarum, ac etiam | 
quedA mirabilia er pericula per diuerfas ptes müjdi contingentia lucidiffime 
enarrans || Tracratus de. r. natisibus er fectis chriftianog, | Epl’a Joannis 
foldani ab piü papam fecundum | Epl’a vefponforia pij pape ad foldanum 
| IOannis pzefbiteri mapilmi Indbog. et etbiopü Fhianon, Ipatozis [/] et | 
patriaeche Epl’a ad Emanuelem Rhome guberjnatoiem de ritu er moribus 
indorum. deg3 eius | porentia diuiche et ercellentia || Tracrarus pulcherrimus 
de jiru er difpofirione | vegionum et infularum totius indie Tiec nom de | 
rerum mirabilium ac gentium diuerfitate | 34 78 der. Bl. 2a: Tinevarius 











“249° 


Miperatoriä | Soc probemiuz diuidir: | in quaruo: partes, Pri|eu Bi 74B 
2.39: bor improbus omnia vincie. ||||||I| Seawitwr Iectura domini Seneilci 
de pire fup Injtiruris, | 3% Sea: De Juftiria z ine ||] ©bmiffo pbemic; 
quod ftubio 


infirurionum. | De iufticin et inve, | ee ZA 2240B Z. 18: De publicis 
iudicijs, ||]]| epnlicent subehe Nie: 151.090) ir 

224 Bil.m. Sign. 2 Col. 39 Zeilen. Typen in 3 Grössen. 

Hain *gorz. Bonn 528. Breilauw. Horvätk 836. Klo 3329. Wolfenbüttel, 


@ Da der Druck einen Titel kat, ist er vielleicht noch eitwas später zu selzen. 


554 HENRICUS Samariensis alias Septimolensis: Liber ele- 
giorum, Pauper Henricus inscriptus. Coloniae: Retro Minores 3 1. Juli 
1497: 4° 

BL ra Titel: Biber Blegiog Serici Samaridjfis: alias feptimolenfis 
(qui vulgo | Pauper »Zericus inferibit Ad epm | $lorentini) Docroris äppe 
eeleberrimi De miferole aray defolator. philofophica faluberrima „follarde 
Lötinds quattuo: libros partiales 1E. | BL rda: [] Ste liber total’ pncipali 
fun | dinifise diwidit in ättuor lirjbios ptiales. etc Schluss der Prasfetio 
Bl. 158 Z. 44: tari vocabula ignora fine difficilia. | 2U 2a Text: [] Vomodo 
fola feder pbitas | flet er ingemit aleph | Sacta velut vibua que prius vpor 
erat | et. Schluss Bi. 186 Z. 9: Yiuentis melior $ mozientis amor ||| Epplicie 
libee elegiog, pauperis »senjrici mille verfus complectts mprefus | 
Eolonie retro minores Anno dominice | geniture, HT. ccec, revij. Vltimo 

“| 
el m. Sign. Die fraefatio in 2 Col.: 44 Zeilen. Text: 27 Zeilen. Typen 
in 3 Grüssen. 

Hain *8431. Bonn 529. Dresden. Göttingen. Holtrop 304. Münster. Prag. 


555 HENRICUS de Vrimaria: Praeceptorium seu expositio 
decalogi. Accedit tractatus de operibus misericordiae, [Coloniae: 
Nicolaus Goetz de Schlettstadt? c. 1475] 2” 

Bl. rea: Preceptoriü egıenij "profefoleie facre theologie ordis beati | 
auguftini magiftri b&vici be vrilmaria | [] I vis ad virä igeedi | ferua 
mandata Malehei yir. In verbis | eu. 24. 36B Z. 35: Yiö Heupifees vrort 
propf tui | 24. gaa: Primum preceptü | [] Rimü preceptü. Yion | adorabis 
deo8 alienos | Md’ qusdE [ri] Feeptü crif | ein Schluss Bi Bz6B 2.33: pecm 
morztale {3 poci® veiale :& | Er fie € finis | buius Libri, | 2%. SFaa- neipir 
bie Tractarus | De opib> mifericordie || [I Pera mifericordie cor|palia funt 
fer Primü | ec. 21, goaa 2. 76: corbiam ı€, | Seätur de opib> mifelricorbie 
fpicitualibus | [J Pera mifericordie fpüjalia meliora funt et no | mc Schluss 








* 23» 
ey Bl. 1a leer. Bi. ıba: hie eg en 


memb:a. | Seätur plog? in eofdE, | [I] Nudate dm im | er« BL. 228 2.28: 
{Ane 1piciple fmenG | 6e fanala Pmo Mathe 1er Shhır BU TSEEB Zu: 


äre Zrpliciie Sermones pinotabiles 
SCHE anal arg a im Dh me 
Imneipit vegiftg, bieue b9 | opis fm ordine alphabeti: | ae. ZU 23968 2. gr: 
cia Bm pcs I EPRE Sraen Vo De er Ze 
240 Bil. 2 Col. 35 Zeilen, Colummentitel. 
ne Ennen 107. 


Pl: Promftuarium exemplorum secundum alphabeti ordinem. Bl. ra Columnen- 
tel: Jueipit pmptuarin difeipfi De Nbflinentia. | 24. zaa: Incipit 
plog? T pmptualriü epäplog. difcipuli fm ordiez alphaberi = || [I Tile x 
erpebieng | et viros pdicaltores feu predicalcönis offitio dediltos ai. Z.43: 
feculoıum. Amen = | Sequitur capitulü de X. | 21. aß: Seater qui abftinuie 
* cijbo vfaz ad terriaz vfgz ad fer|tä ı vfaz ad nond, 1Erd, B. | Abftindria 
| 2) Egitue i vitafpatg | er. Schluss Bl 76460 2. 4: dire ibidE, finone. c. T. 
| »Erplieit liber pmptuarij | eremplog. || Jneipit tabula pmptuarij | erfplog. 
55 ordine alpbabeti, | «w. BL 17458 Z. 25: coni. D. v, || Erplicit tabula 
Pmptuarij | eptplog f3 o:binE alphaberi, | 

174 Bil. 2 Col. 35 Zeilm. Type 2. Columnentitel. 

Copinger 2931. Düsseldorf, Ennen 108. 

P. IV: Promfiuarium de miraculis beatae Marine wirginis. Bi. 2a Colummentitel : 
Erempla Promptuarij. De miraculis br& marie. | 32. zaa: Incipir plogus 
in pmptujariü difeipuli De miracul’ br& | Marie virgis, || [1 D Iaudem bei 
olpojtentis ch fepe Feitältur mideula que p |  Z. 27: de dignifjiä diei 
«€ meruifti. || Impateici [b’uenit maria T | marimis anguftijs. rem|plum. 
primi. || [I Dit gdas Romans | ae Schlus Bl 346a Z. 3x: tie intimatı 
bominibz :&, ||| Zyplieit opus difeipuli, De | miracnlis bet !Maie virgis. | 
DI. 345B: Incipie tabula eremplog, | ei. AL 36aB Z. 26: feriptum WErems 
plum. c. ||| "Erplicit tabula eräploruz | in trastaculo [se] de epemplis glolriofe 
virginis male otenton. | 27.365 leer. 

36 Bil. 2 Col. 35 Zeilen. Type 2. Colwmnentitel, 

Copinger 2933. Düsseldorf. Ennen 108. 


564 HEROLT, Johannes: Sermones de tempore et de sanctis 
cum promptuario exemplorum et de miraculis beatae Marige virginis. 
Coloniae [Ulricus Zell] 25. Mart. 1477. 2° 

PT: Sermones de tempore, Blur leer, Bl. 2aa: Jneipit tabula pfitis opis. 
LI Bftinteiä fuare in | w. Schluss der Tabula Bl. goaa 2.75: 1 ea cons 
fiteri 28, || Erpliciüt inbibicönes a | cömuntone tepe Pafıhe. | 1. z0aß 


“27” 


regiftrü bteue buius opis | Al 337700 m. Sim. Di: ee 
piomptuari erems|plozum bifeipuli Fin ordine eg [1 Tıle et erjpebite 
et viros Plcaröjnis officio Poiros ae. Bi. 46a 2. 30: Darm 
ertplog, | difeipuli erplicit. | ZU. 4,560: neipit tabula pmptuarij er&plosu 
| difeipuli er 32 422aB Z. 45: Tabula pmptuarij eramplen Difeipli | fm 
ordine alpbaberi erplicit, | 27. 42260: Prologus in pmtuariü [7 difeipl'i de 
misvaculis beate Marie oginis incipir | [I D Iaudt dei | en BU 4380B 
Z. 38: Sinie Serge difcipuli de miraslculis beate Marie virginis | 
Bl. 439a0: Jneipit tabula pmpruarij we. BL 43958 Z. 32: Sinie opus purile 
fimplicib> eurä afay. | gerentib>, p venerabild x deuorum Jobä-Inem bevolt 
faneri Dominici fectatord prolfeffum de tpe ı de fanctis cuy pmptuario | 
eremplog, araz tabulis fuis collecen Difjeipulus nücupatum. mptejfum 
Loloeinie. anno a cheifti narali Yonagefimofecnldo. fupıs millefimi green 
centefimi | Aaus deo || Allegationes | abbıeuiate in peedentibus fermonibus | 
pofite, | ie. Schluss BL 440aa Z. $r: principiorum. | BU. 4408 er. 

440 Bil. m. Siem. 2 Col 51 Zeilen. Columnentite. Typen in 2 Grössen. 

Kolmar. Krakau. Schachinger 433 (defekt), 





Hese, Joh. de: v. Hees, Joh. 


568 HEYNLIN de Lapide, Johannes: Resolutorium dubiorum 
circa celebrationem missarım oceurrentium, Coloniae: Henricus 


Quentell 1493. 4° 

Bi. ra Titet: Refoluroriü dubiog civca | celebzationem mijfag. oceurren- 
tium, per venerabilem patrem dominum Jobänem | de lapide boctorem 
Theologum parifienfes. ordinis Larjtufienfis, er facrorım canonum probas 
torumgs doctorum | fententijs diligenter collectum | Darunter ein Holaschmitt: 
Lehrer mit 2 Schülern u. d, Inschrift: Mccipies ete. Bl. rh leer. Bl. 2a m. Sign. @ij: 
Colummentitel: Summariü operis | Subfequentis operis in quo dubin circa 
mijfarum cele|brationem occuerktia pertractant diftinetio. cum fumma-|rio 
in fingulis partiba otentog, erpofirione | ee. BL. 5a 2.38: Zinis fummarij | 
BL. 5b: neipit tracrarıs dubior ac difficultarü circa officium milfe ı ea 
que | ad debitam eiufd® celebrationd eriguntur freäntius occurrentiü, jupta 
falrom canond oftitutiones. pbatorigz boctog, firmiores atqy tutiores 
fens|rentias vefolurosius | ae. Schluss Bl. 24a Z. 43: cum pie ı fpü faneto 
diuie z vegnar in fecula feculon bidicrus, Amen | Epplicie vefolutoriü 
eirca celebiatione miffag, occurrentin | Impffum Colonie p Senrich Onentell. 
Anno di M. ccec. geil. | 24. 248 leer. 

24 Bil. m. Sign. 45 Zeilen, Colummnendite! u. Marginalien. Typen in 3 Grössen, 

Bonn 548. Copinger 3495. Köln. Stuttgart KöB. Trier. Zedler 368 u. 420 


569 HEYNLIN de Lapide, Johannes: Resolutorium dubiorum 
eirca celebrationem missarım occurrentium. Coloniae; Henricus 


Quentell 1493. 4° 
Bl. ra Titel» Refolutoriü dubiog circa | celebration? miffag, occur|vens 
tium, p venerabilem patrem dominum Tobannem de | lapide dortorem 


ı7 


a 











= a0 = 


in diuerfis locis buius volluminis. | Prologus || LI Voniam fi-leur dieie 
yfidosus in Libro | er. AH 2af 2. 20: capitulis diuerfis || seven 
te. Bl, 125B m. Sign. bs üij. Z. 43° Sinit tabula, | 31. 30a: Jneipit prologus 
| fuper legendas fancton quas collegit in | vnum frater Jacobus 

Blgmasseife er erden. [ib] "Il Sin giolepus | 20 





Bu 


m. Sign. En ETacE Kpea | er ana me 
‘Er primo de feftinitatibs que oecurs|runt infra tps renouationis, qd’ repfitat 
| ecclefin ab aduentu vfaz ad natinitatem | dbomini. | Legende prima, 

U | De aduentu domini. | [) Duentus dolmini p äruor feprimanas | ec. 
Bl. 26300 m. Sign. Ms iij. Z. gr: feculorum, Amen, || Explicit legenda | loms 
bardica Jacobi de voragine orbinis | predicatog. epifeopi am: 1} 
Di. 263ba: Sequuntur quedaz | legende a quibufdam alijs fupaddite, «Er | 
primo de decem milibus martivum | CLXXVIN | [) Emoria et pafljio 


fanguis eius. || Eppliciunt quoleundam fanctog legede adiunlcre poft Loms 
bardicam byftoriä | Impreffe Colonie Anno domilmi. MT, cecclreev. | 
BI. 304 leer. 

308 Bil. m. Sum. 2 Col. 40 Zeilen. Anjangsseiler in grösserer Schrift. 

Berlin. Bodimann 56. Copinger 6442. Holtrop 341. Köln. Proder 1277. 
Wolfenbüttel. 

Facsimile: Woolley Focsimiler [7 4] 


625 JACOBUS de Voragine: Legenda aurea sanctorum seu 
historia Lombardica. Acc. Usuardi martyrologium et Augustini sermo 
de offerendis oblationibus. Coloniae: Johannes Koelhofi d. V, Jan. 
1490. 2° _ 

Bl ra Titel: Lombardica biftorin que a | plerifas Aurea legenda fanlctorü 
appellatur || Item | Martprologiü Vfuardi molnadhi ad Rarolum magmım | 
Bi. zb ker. Bi. 200 m, Sim. alj: Incipie tabula fur|per legedas fesn. fcd’z 
o:dine alphaberi | collecta, au ZU 1248 m. Sign. b iii; 2.35: Sinit tabula 
feliciter | 54 z3=a: Jneipie prologus | fup legtdas fesg je collegir T vnü 
frar’ | Jacob? de voragine natione Janutfis | ordinis frateni pdicaton. | [] 
Yıiuerfü t&pus | pfitis vite in quatuor diftigwiltur, ai. Bl r3aß Z. 20: HEps 
plicit prologus, | A. 7350: neipiune capitula, | u Bl. 46a Z. 20: Se: 
quütir feftiuitarltes et legende adiuncte poft biftorie lö-|bardice finem. | «2. 
Bi, 1468 Z. ar: Viota gb’ Adbitiosjnes b’ pofite nö babent in loco fibi 
abnors-|to Difum eniz fuit vrilius Martyrologium adiigere p abdirionib? 
ilis. «de. BR. 15aa m. Sign. ci: Incipit legeda fen. | que lombardica nominat 
biftoria Be Hlmo de feitinitarib9 | occuerüt infea re-|pus venouarionis qd’ 
reprefentar eceleljin ab aduentu vfaz ad matinitatez dA. | Legende. Prima 
U || De aduetu domini, || [) Duene? dor/mini p ätuor feptianas | agit «w. 


A 











“297 » 


655 JOHANNES de Fabrica: De indulgentiis pro animabus in 
purgatorio. Acc, Nicolai Richardi super eadem materia tractatus etc. 
[Coloniae: Johannes Koelhoff c. 1490] 2° 


Bl. ra m. Sign. Mi: Tractatus cöpofitus per Reuerfdi mgem ntın Migem 
Tobänt de fabrica Ordinis fraten Minog. ne pagine Vene 
fchola regentem fup declaratione | Indul- 


pop 

feis eligit aut pmotione clarus efficit Symmach? | «ic ee 
Sin. A ij Z 5: quod verum eft impugnare | Tractarus 
reuerendü | magtm nofteum a Fre Ban ge 
famofiffimum | jecular® fup radE ma T vniuerfitate pictas 
ae ee a ne a re 
eritibus poffit. p3 | « Schluss BL 5a Z. 78: fandi thefaurum qı nö funt 
fponfi eceie: fed cuftodes | Sequitur vefolutio funmme Antonini arlchiept 
flozentini, Anthoninus in prima parte fum. ti. F. c. lij. circa primü | 
etc. Bl.5b Z.23: no. ec ille | Sequit claufula principalis magne: p quä 
ds nofter cöcedie indulgentiä | ein Schluss Z. 45: eiufdern pticipes im per« 
petuum fieri. | AU 6 leer. 

6 Bil. m. Siem. 45 Zeilm, Die 3 Anfangszeilen in grösseren Typen. 

Bonn 619. Copinger 2405. Gotha. Kloss 1736. Trier, 


4] Der Kutalog Kloss 1735 kennt noch eine ältere Ausgabe, die er in das J. 1.486 zitat. 


656 JOHANNES de Fonte: Fons theologiae et quattuor librorum 
sententiarum, [Coloniae: Joh. Koelhoff] ı1. Dec. 1479. 2° 

Bl 1 leer. Bl. zaa: neipit prologus || [) Ppidtes aliquid de | penuria 
ae tenuitate | noften cum pauper-/eula in gasopbilaciium dni mittere, ardua 
feandere | ew. 31.25B Z. 8: mifimus, || Incipiunt capitula primi | libsis «rc. 
Bl. 16a Z. 76: pplicie fontis ebeologie ac äjtuor fentenciag. libiog rabula, 
| 2. 768 ieer. Bi. 7zaa: Jneipit liber qui intitularun | fons theologie ı fenter 
tiarü || LI D pieces fludentilum dum ejje lector | in monte Pejfula-Ino. : ot 
feolares | paupeves fub compendio fent&ltias haberkt, Ego frater TJohälnes 
de fonte. Oxrdinis fratrum | minorum, per moduz gelufioni | are. Bl g4zaa 
2. 10 m, d. Z. Iypoi (state Irpoiij]s ihefu duce peruenit. ||]|| Explicit Fiber qui 
dieitur fons | tbeologie ı quatuo: libsorum | fenteiseum cum titulis vubrilcie 
diftinetionibus ı comelufiolnibus eovüdem. de quo glovia | fumme rrinirari 
in feculorum | fecula Amen. || Anno falutis millefimoquadtilgentefimo 
feptuagefimonono, | die vero fabbati. menfis decemjbtis undecima. ||| Item 
«5 allegandum iupra talbule premifle formam fic quo-/tabirur prime Liber. 
fecundo dilftinctio. tereio capittuluz vel eölchufio, vr fie videlicet, Libro prilmo 
diftinctione ferta, capittulo | feeundo, vel conclufione tercia. || 34 g4@B 
und BI. 945 leer. 

76 m. num. + 78 num. — 94 Bil. 2 Col. 38 Zeilen. Columnentitel, Anfangszeilen 
in grösserer Schrift. 

Bonn 622. Cofinger 2550. Göttingen, Münster (f) Nentwig 238, Olmätz 699. 
Prodor 1043. Trier. Wolfenbüttel, 


in 


























x 323 =» 


720 LAMBERTUS de Monte: Copulata super tres libros de 
anima Aristotelis. [Coloniae: Henricus Quentell c. 1485] 2° 

Bl. ra Titel: Copulata i libro8 de | anima areftötelis | #1. 73 Schematirmus, 
Bl. 2aa m. Sign. a ij: [] Jtca | initiuz librt | de anima. | Aueleitur Primo| 
Vreü de afa | fir feientin, | Dicendü @ | fic. Auia de | iNo eft feien.tia 
qd” habet pajjiones p principia de ifo bemölftrabiles, er. Schluss BL g26a 
2. 25: nedietus in feculog fecula Amen. ||| Yrotata diligenter vifa et puigili 
cura au-/fcultata civca tres libıos de Anima Areftore-|lis Lamberti de monte 
artiti magiftri ac facre | tbeologie profeiforis inpra doctrinam infignis | er 
fancti doctoris Thome de Aquino ordinis | pbicatorum erpliciunt 
felieiter. | 32. 924B: ncipiune tituli ä]jftionu tein librog de ala fm numerü 
foliog. aflignari, Er in primo folio babef figura que Pncipalem materiam 
totins libri in fe compte-/bendit. | . ZZ. 94aB Z. 36: Erplicit tabula oim 
queftio-Inü buius libri de ala. | DL. 945 Leer. 


Hain #ır585. Bonn zı7. Düsseldorf. Karlıruhe. Köln. Pellechet 1209. 
Proctor 1385. Trier. Wien. Zeiler 462. 


721 LAMBERTUS de Monte: Copulata super tres libros de 
anima Aristotelis. [Coloniae: typis Theodorici c, 1485] 2° 

Bl. ra len Di. zb Schematismus, BI, zaa m, Sign. A ij: || Irca 
inicium Libri de | Anima. Oneritur [/) | prime, Ptrum de anima fit 
feientia, | en 24 15aB: {] Rıincipium [/J aft äftionis | Poftp Arefto. 
Pmifie pbesimiä iftins Hibri. Sic cöfequenirer ponir tractarum, Er tractat 
in boc libıo de | ala fin opinione antiquog. we Schluss Bl. oraß 2,8: 
fecula Amen, ||| KTotata diligenter vifa er puigili curs aufculltata circa 
tees libıos de Nima Areftotilis Lälberri de monte arrii magiftri ac facre 
tbeologie | profefforis inpra docteinä infignis er fancti doslctoris Thome 
de Nquino orbinis frateum predilcatormım erpliciunt feliciter, | ZU. zorsa: 
Jneipiüt tituli quelftionä teiü libiog de ala fm nim foliog, affignalti. 
er i pmo folio babek figures que pneipald malteriam torius Libri in je 
comfbenbdir | u Schluss Bl. rozaa Z, 49: Krplicit tabula, | 34. 7038 Leer. 

103 Bil. m. Sign. 2 Col. 49 Zeilen. Columnentitel u. Anfangseeilen in grösserer 
Schrift. 

Hain *11583. Bralau. Köln, Procor 14560. Trier. Wien. 


722 LAMBERTUS de Monte: Copulata super tres libros de 
anima Aristotelis. [Coloniae: typis Theodorici impr. Conradus Welker 
de Bopardia] 1486. 2° 

Zi. ra ieer, Bi. rda: Jneipiunt tituli queiftionum triü librog, de anima 
sm nıim foliog affigjnati. r. Die Autoritater schliersen Bl. Zap 2.5, Al. z& 
Schematismus. Bl. 43a m. Sim. ai w. Be. 50, 4: || Irea iniein libei de 
Afa | Uueritur [/] prime, | Dtrum de anima fit feientia. Dd’'m v fie 
Quia de | we Schlum Bl. gzaß m. Be, So Ipprir. Z 37: eft benedicrus in 
feeulog, fecula Amen, |||] YTotata diligenter vifa et puigili cura aufeultalta 

am" 


& 














* 34m 


unt Epiftole venerabilis viri Artium | maniftei / magiftri Raroli poete 
eloquetifjimi /| vegentis louantj In pedagogio lilij / Impffe p | me Arnoldu 
tber burnd agrippinenfis ciuitalris incolam / quog euidentia innotefeit p 
ppriü | mei fignetü bie fubfirum +3 * || Darumer d. Druckerseichen (schwars). 
Bl. 726: Jneipit tractatus de veınedio amoris $+ ||] Yleas filuius Typolito 
mebiolanei. Spd, Querebaris me] et Bi. 745 Z. zr: et. gb” tibi damno 
eit auertere ftude Zr wyenna pridie Pal, Tanuarij Anino ı8as, || Pij pontis 
fieis marimi ad Farolum cppriacum tractatus de amore, incilpie feliciter *. + | 
U) Ractarü de amod olim fenfu pitergy etate iuuenes / ci nog | et« Schluss 
Bl. 76a 2.28: bilis x pudenda non in corde pb’i fed in finu meretricis efk 
nata. ||| Erplicit tractatus Pij pape | fechidi de amore }* | BL. 768 Iker. 

76 Bi. m. Sign. 38 Zeilen. Dype 1. 

Hain 10660. Göttingen. Hamburg. Stuligart KHB. Trier. 


764 MANEKEN, Carolus: Formulae epistolarum. [Coloniae: 
Arnoldus Therhoernen c, 1478] 4° 

Bir ker. Bl. 20 m. Sign. aı: Continet ifte libellus iEpiftolajres quafdä 
foımulas iudicio cöponentis puerog, captui fi | abfimiles. Uiuas correctoria 
vocant, Eafderngz ertractas | er maiorii Iräg miffiuan collecrorio / fcolarib? 
louanij T peldagogio lilij lectarii eremplog grä/tand breuiores er orlnatis 
o2e8 / ataz fentetia ertrahttis / öbo fenfunz placidiods || ntimatue amico 
impletio fue peritiöis quo ad coljlectione epiftolarum. | wc. Schluss Bl. 2075 
Z. 20: cher omine faufto ||| Zrpliciunt epyflole venerabilis viri artium magiftri 
/\ magiftei Baroli poere eloquentifjimi / vegentis lowanij in | pedanogio lilij. 
| 32 708 leer, 

108 Bi. m. Sign. 32 Zeilen. Type 2. 3. 

Ennen 174. e 


765 MANEKEN, Carolus: Formulae epistolarum, Coloniae; 
Arnoldus Therhoernen [c. 1480] 4° 

Bl. z leer. Bl. 20 m. Sipm. ar: Continet ifte libellus ıEpiftojlares quafdam 
foımulas iu/dicio componentis puerorus | captui fi abfimiles Yuas correctoria 
vocät. 1BafdEaz | extractas er maiog lräy, miffiuag collectoxio / feolarib? 
louanij I pedagogio Hilij lectam. ertplog, grä/täd | brenioıs ı oanariores/ 
araz fentätia ertrabiris / ver|bo fenfugs placidiores, || Intimatur amico im: 
pletio fire petitionis quo | ad collectionem epiftolarum. | falures pl’res $ 
effüdere poffie b’ calam? aut fer|ve papiv., cum. Schluss Bl. ıı2a Z. 20: liei 
3 omine faufto +: || Erpliciür iEpiftole venerabilis viri | Artium magis 
firi /magiftri Ravoli poelte eloquentiffimi / regentis louanij In | pedagogio 
lilij / Imprejfe p me Arnoljbum tber burn agrippinenfis ciuitajtis incolam / 
quomm euidentia innotefleit per ppriü mei fignetü hie fubfigü. | Darunter 
das Druckerssichen, Bi. 1128 leer. 

zr2 Bil, m. Sim. 33 Zeilen, Type 2. 3. 

Horvälh 774. 


PP BEN 




















* 39» 


783 MATTHAEUS de Cracovia: Dialogus rationis et con- 
scientiae an expediat vel debeat quis raro vel frequenter celebrare 
vel communicare, Acc. Henrici de Hassia expositio super orationem 
dominicam et super Ave Maria. Speculum animae. [Coloniae: 
Ulrieus Zeil c. 1470] 4° 

Bl, a: ncipit dialogus vacönis ı cöfcientie an | eppediat vel debeat 
quis varo vel frequjter celebrad vel Omunicare nup editus p | magiften 
marbeü de cracouia facre theollogie profejforem neipit Prologus || [] 
Vltorum tam clericorum & laycori | te. #4. 24 Z. 23: teiüpbet, et ex boc 
eligens & fit agendü, | WErplicit plog? In boe primo capitulo ratio | in: 
quicit a cöfeientin quare abflineat. ? ipfa veflpondz; quis dubia eft + | 
Bl. 2a: [] Bgredit" ergo rach cöjchaz utpote minus | «dr. AL 265 Z. 6: 
gnat in fecula feculog. Amen “+ || HErplieit Erortacs feu Dyalogus, De 
difeeptalcöne Lonfeit : rationis. de frequiter aut varo | celebrande, aut 
cöicando. !Editus per Denerajbilem Magifteh Marbeü De ECrafonia, Salcre 
Theologie pfefort fhubij pragen mw | AL 27a: Erpoficd. venerabil’, 
Mgfi Generic. De Safjia | fuper orationem diicam + || [] Euerido 
In rpo pfi Nc dio dfo, Edihardo, !Ep6 Dormatiefi, ». de baffias | «ec. 
Bl. 398 Z. 4: ente ipfo ämoneamus Amen "+ || Erplieit Erpofics vene- 
vabilis. Magiftei geneiei De Zaffia fuper orationd dficam | Incipit 
Erpoficd !Eiufdt fup Aue Maria > || [) Ve maria Proculdubio. Mä 
foncti maltwis erc. ZA 450 Z. 77: aras taliter mortalibz erbibite b’ine miferas 
eönig || Bpplicit Erpofics Sup Aue Maria, Reuer&di | Magiftei. Genrici 
De Gaflia + | Incipie fpeculn anime => || L] Yima mes noui @ curiofa 
jis eimando A |. Schluss 31.585 2. 7: finem vltimum reductönem sm“ || 
Erplicit bie Anime fpeculü quo te vider in fe | Qui facis ur p te filtat 
Regefcat ı T re Amen | 

58 Bil. 27 Zeim. Typen 

Hain *5805+4*8389. Berlin. Darmstadt. Düsseldorf. Ennen 15416 = 20421. 
Holtrop 74 +75. Krakau, Mains, Procier 842. Trier. Wien, 

Gutes Facsimile von Bl. 525 in Will. Blades’ Caxton Vol. I fl. 7. 


°784 MAXIMILIAN I, Deutscher Kaiser: Der Landfriede, [Köln: 
Ludw. v. Renchen c. 1495] 2° 

Der lantfriede, | CW) Je Mapimilian Van nottes anaden Romifcher 
füning zu allen geitt& merer des Reichs. zu Zügert, Dalmacit [7] Croacik ıc. 
Fönig Eenbergog zu Ofterich, Gergog zu YBurgüdi. zu Brabät zu Lorbes 
eigE [/] zu Styr | ed Schluss: Wady Leifti gepurdt viergebenhübere jnd 
Im funfondnewngigftid Onfer Reid; des Romifchen Im Jebenden jnd des 
Sügrifchen Im Sechften Jaren, | 

+ Zeile Überschrift und die beiden ersten Werte in grossen Typen, Text (83 Zeilen) 
in Schwabacher. 

München HB. 

NVark dem Facsimile in Fre. Heinemann: Der Richter w. d Rechtspflege in d. 
disch. Vergangenheit. Lfs. 2900. (= Monagrapkien s, dtsch. Kulturgeschichte IV.) 
Beilage 10, 

















ecclesiae et de futuris Christianorum triumphis contra 
Coloniae: Retro Minores 19. Aug. 1497. 4° 


preldicatog Theologie pfeljoris erimij | De jaru !eeie ab anno falutis. MT. 
eeeesIpppi, vfelgs ad finE müdi, (Et de Belaro et gloriofifjime triülpho & 

in Thurcos ı Mabumerbanos | Auorü fect« er imperiü breuitee in it der 
ficere | en un ne le 


Ch ofonätia ep Judicihs Aftrog | AU. 73: in librö fequentem | 
ee. Bi. 25 m. Sigm. aij Z. 70: Wppliciüt capl’a buius ebitdis Miagifri 
Jo-Ihänis viterbitfis o1dinis nekcton pr Takur | FpAEEON: EAPIRGTS 


in 
I 
ill 


futuris 
Jobänis viterbitjis Jneipit | [J Er rihen a een a 
fimis Negibs Sean | et. Der Brief schliesst 


‘ 
g: 
F 
3 
Fr 
gt 
H 
Bi 
i 


“ 
i 
I! 
ni 
1 
ii] 
} 


Pdicatom. ı mgE Vrycolalus de Ipıa ar. Schls BL.260 2,45: ne pack ı 
victoriä Hcedat in eu Amt. (U Er Benun, i460, die. zi. martij, | in fabbato 
fed oplerü 5” Sititue pfis liber Anno din. M,ecce.,pcvij. | die, Fig, Augufti, 
Imprefjioni teadirus Lolonie retro Minores. || 31. 268 Ieer. 

26 Bil. m. Sign. 46 Zeilen. Typen in 3 Grären. 

Hain 1129. Bonn 672. Breslau UB. Dresden, Göttingen. Horsdıh 499. 
Münster. Stuttgart. Trier. 


828 NIAVIS, Paulus: Latinum idioma. [Coloniae: H, Quentell ?] 4° 

Panzer I 343, 488. Hain 17700. 

Auf dem Titel ein Holsschnitt: Icon magistri. 

Auch A. Bömer ist über diese Ausgabe Näheres nicht bekannt geworden, vgl. desien 
Aufsatz in dem N. Archiv f, Sächs. Gesch w. Altertumskunde Ba. XIX. 5. 5r fl. 


829 NIAVIS, Paulus: Latinum idioma. Coloniae: Johannes de 
Landen 1498. 4° 

Be za Til: Dislogus mögiftei Pauli | Yiswis paruulis feolarib? | ad 
latinü ybeoma puriliffi? [/] | 82. 28 ker. BL. 2a m. Sigr. a ij: [] Nulus Yiauis 
arriü magifter Magnificis viris, fapislentigz fenarui Kemniczenfi. die fuis 
plurimü colödis | Salt plurimä dt erw. Bi 26 Z. 20: interdum efficere 
valerem, Pmptiffimo certe femper afo efficer€ Palete, ||| U Latinum ybeoma 
magiftei Pauli Yiauis | pro pueris fub forma dialogi editum Loquuntur | 
et pedagogus Surgellus, ac iunenis Gortena | nücupatus  Lapitulum 
pimg Surgelus, | 32 3a m. Sign. a je: [) Oitena bon furge, Sor, bem 
Sur, furge inäs. Son bem dd | etc. Schluss Bi, 96 2, 37: Zortena ı tu quogy. 


Bw 











Br 7 200 


de fpirituali conjfolatione. | 24. zosa: neipit tractatus bortoris egrelgij 
beati iberonimi- pro confolalcione infirmori compofitus > || aDanquä 
nouerim | certiffime erpicik | zuä alieni confolalminis leuaminiba | ac remi« 
gije non injdigere: ec. 2. 90a 2.3: bili virtute durare permittät. || ip 
plicit tractatus beati iherjromimi de dfolacione infiemom. ||| er 
bartholomei facij | fuper tractatu fiwe lebello [/) quem | compofuit de 
felicitate pro | ilufteiffimo principe alfonfo | nn >| teen 
facijus roberto ftorge | re. U. 193B Z. 74: poffim vebementer cupio, vele, || 
Teaetarus editus be vite felilcitate a bartholomeo facio pro | fapientiffimo 
ataz illuftriffime | principe alfonfo rege aragenü. | bOmane vire condicio] 

nem fepius reputanjri michi «. AA 2060 2. 12: „.. ot ee 
ordinem Anlebonium panomitam poetam | atq3 equitem preclarum. Buajrinü 
veronenfem oratorem presjftantiffimi ac Jobänem lamollam difertiffimum 
virum collojquentes facio: ee. Z. 35: Hfecutum eriftimabo, | BL. 205B: 
Jneipir dialogus, |] Om anthonius pa-normira clarus ı fin/gularis poeta 
iuregz | ofultus ferrariä fefe | aliquando Htuliffet: er. Bi. graa 2. 23: ams 
bulacioni darum ep > || Erplicit tractatus de vite fellicitäte per bartbomeü 
1/ fachum | ordinatus > || bYne librum compofuir | fenech 

ora|ltor ad galliond amich | fu sten ofs imperus et machilnamenta fortune. 
fecit aut ii fub dialogo ve fit fenfus con|querens ı racio confortäs, Kiber 
autem ifte ? fenfuum maieftare | er eloquij claritate x fentenciag | breuitate 
vefulger. || Zucij annei fenece de Imedijs | fortuitog, Liber felieirer incipit, |] 
IJcer cunctog, portag, | «ec. 34 47a Z. zo: fir ifta felicitas, || Annei lucij 
fenece de veme-|dijs fortuitorum dialogus nn erplicit. ||| Zaurenchj 
vallenfis oratoris | clariffimi in elegantiffimum de | libero arbitrio dinlogä 
ad garjjiam illerdenfem epifcopum | prefacio feu probemium felici|ter incipit, 
|| mtgime vellem | garfia epifcopojrum doctifjime | ex. AU 575a Z. ro: ta 
fier. || Zaurench; vallenfis oratoris | diferriffimi ormatiffim® de libeo | arbitrio 
dialogus erplicit. ||| Mafei vegij laubunefi in elejgantifjimü de alirhia er 
pbilalilrbe diatogü prefacio epiftolais || mAfeus vegiug eus|ftachio fratri 
falu]tt, eis 22.58aR 2.6: fed infanit > | Eyplicit epiftola Maphei vegij 
lauduntfis. Dialogus veriratis | et philalitbis ad euftachiü fralrem incipit 
felieitee » | Pbilalithes | dDe nam es tu morltaliü, rt. AI. 66aa 2,35: 
Sinis | 31. 66a: Mafei vegij laudunenfis dilalogus de veritate et phila 
liche | epplicit, ncipie eiufdE dialog? | de felicitate et miferia > || Palinu- 
rus loquitue, | [J Dfecro te o charon | ein. 24.7808 Z. 7: iudices. falue © 
palinure ı vale, || Erplicit dialog? mafei vegij | Iaubumeni de felicitate ı 
miferia ||| Ponij Horentini oratoris diljertiffimi ab franeifch barbay, | dia 
logi in auarictä prefacio epifjrolaris feliciter incipie. || qVonik plures 
mortaliü mi francifee |. 24. 79@B Z. 29: defendere. || Erplicit prologus, 
Ineipie | fiber contra auariciam. | cOm diebus eftiuis an-Ithonius lufeus. 
eincius | voman?, alljgy nö nulli | ce. BI. 086a Z. 23: Jta omnes Hfurcepes 
run, || Pogii florktini oratois diferjriffimi omatiffim? araz copiofififimus 
in auariciam byalog? fe-liciter erplicit. | ZZ 984B: Perpulcre ac elegan: 
tiffi-/me de nobilitate difpurationis prefatio inicium fumit. || aPud maiores 
no-|fteos fepenumero | de nobilirate difpultarım ef, Miulti | ec BL. 9900 
2. 25: luftrit factom cenfor, || Declamande contrauerfie | titulus de nobilis 


a5" 


4 



































“45 


ascentu perutilis || [I Teentus eft artificiofa mobulatio | etc ZU 64B 2.50: 
va huiufmodi. | Finie | Incipit Breniloquns [/] vocabularius | A. zaa m. 
Sigr „bi sie: LIU a domine deus ec | de Schluss BI. 306@B Z. 8: bice, et 
acuit penl’. |||] Sinit vocabularius breuiloquus, triplici | alpbabeto diuerfis 
ee Dee a Es latinum | fermonem 
capejfendum vriliffimus. Im-Ipzeffus Lolonie Anno di. Mieccelprpvi. || 
Kaus deo « | 

306 Bi. m. Sign. 2 Col, 53 Zeilen, Titel, Columnentitel u. Anfangsseilen in 
grüseren Typen. 

Berlin. Bonn 1219. Breslau UB, Copinger 6290. Dronke p. 3o, Göttingen. 
Nentwig 395. Prag. Proser 1287. 


1020 REUCHLIN, Joh.: Vocabularius breviloquus. Coloniae 
[Henricus Quentell] 1487. 2° 

Bl. ra Titel: Sreuiloquus vocas|bulari? ci arte bipbitbongandi accentus| 
anbi et punctandi, | 3. 26: Modus legendi in hoc libıo. || Sunt qui fibi iä 
plurims cöparare volumina flatuerunt, a &g, profecto lectöe fe-pius dictir 
onum auertit ignorantia. etc. Schluss der Vorreie Z. 27: ds p. deponentis genecis, 
Dme coniugacdie, x fic de alije. || Im prefenti Libro continentur, | rd ars 
dipbthongädi Buarini Derontfis | Jt€ cöpendiofus dialog? de arte punctandi, 
| Item tracratus vtilis de accentu, | tem Breuiloquus vocabularius. | 
Bl. zaa m. Sign. «a. ij: Buavinus Verontfis Sloro fuo falutem plujeimä 
dieit, || [] On fine caufa | ee. Z. 29: a definitione profieifei. fatius ejfe arbis 
tvo2, || Buid € diphthöguf || Dipbtbongus. € duag vocaliü cu fingule vo | 
ee. Bi.3ba m. Sin. alij. Z,r7: Sinis. | Compendiofus de arte puncrädi 
dialogus | feliciter incipit | HIfeipulus, Salue magifter egre-/gie eu. 21 g6R 
2. 38: mM. et tu amätifjime abolefcee, | Sinis, | Ineipit tractatus de accentn 
perutilie. || [J] Ccentus € artificiofa modulatio | ezı. 22. 65B 2. 48: bulufinodi 

Sinis || Jncipit Breuiloquus | Vocabularius. | 3%. zaa m. Sigm. b. ie: 

INN A a domine de? ecjce nefeio loqui, qr | puer ego fum. Sieremie Hmo, 
Hicet iftd’ ver-/bum ea Schluss Bl. 302aB 2.73: labice, et acuit penul. |||] 
sinie vocabuları? Breuiloquus. trilplici alphabeto diverfis ex autorib? | 
neenon corpore vrriufaz juris colle-Jcrus ad latinum fermonem capeffen-[bum 
veiliffimus, Impzefus Eolofe | Anno dis IT, ccec Ierpoii. ||| Zaus deo si» 
| 24 3026 ker. 

302 Bil. m. Sign. 2 Col. 53(—54) Zeilen. Titel, Columnentitel u. Anfangs 
zeilen in grösserer Schrift. 

Copinger 6292. Dronke f 80, Ennen 408. Horvärh 280. Lübeck, Nentwig 
396. Olmäts 1364. Prag. Precder 1073 (cf. Suppl. f. 1901 P. 9). 

Das Exemplar in Münster (317) hat Bl. 244 Z 29: finitione - . - arbiteon, || 
Quid E diphthög® || Dipbtbongus, € buan, vocaliü cü fingl’e vo-| eie 


1021 RICHARDUS de Bury: Philobiblon sive de amore libro- 
rum. Coloniae [Drucker des Augustinus de fide] 1473. 4° 

Bl. za: neipit plogus in libei de amore librog qui | bicitur, pbilo« 
biblon » + « . || [DJ Winerfis ppifivelibus ad As pfltie feripture tenor 


Pn r 








I ze #5 Zu 


Dexise und seinem Namen. Bl. 23 ker, a [ohne Seitenzahl] : C) X principio 
ereauit deus celü et terrä. Dieit beatus | Aug? eier Schluss BI. 7368 m, d. 
Seitenzahl GCLXKXU Z. 27: augenteis veftib> iupts fuum fhatum marime 
preciofis babuir % % ER IET TENETENER 
=== quare[tus, am) ragen 
B1. 137 a0 Tabula: [) Aaron [rief] in linen faceı/dotü, la. Fir ar, iij | et ij 

te. Bl. ızraß 2. 16: 3oyimus papı 3 in same zn 1 am R80 


Sola fpes 
ea RT Primi inuentores ee 
fequuntur bie | tu BA 27188 2. 78: elerpv. ar j | 2. 772 der. 

136 BU. m. Seitenzahlen + 35 Bl. + r leerer = 172 Bil. Register in 2 Col, 
zu 45 Zeilen. Holsschnitte. 

Hain 6917. Dresden. Ennen 223. Gotha. Mains. Procter 1109. Strassburg. 
Stuttgart KHB, Wien. Wolfgram 48 5. 120. 


1028 ROLEVINCK, Werner: Fasciculus temporum. [Coloniae] 
Conradus [Winters] de Homborch 8, Noy. 1476. 2° maj. 

Bl, tier, Bl. aaa: Tabula breuis x vrilis füper | Libello en 
Safeien/lus tpm, ı vbi inuenit: püct? | ante numerü € in fmo latere | vbi 
vero poft. in jecübdo latere | Jncipit felieiter. | ere. Schluss der Tabula Bl. gby 
Z. 42: Jo3imug papa 36. | Bl 10 m 17 leer. Bl. 720: [] WEnerach z 
generatio laubabit opa tua ı potätiam tui pronätiabüt. Scribit: pfalmo, 
198, Ci nö fine |<. ZA 726 2, 22: feribunt: x negligenti? emendant ur 
bieit aug®, 17. libro de cinitäte dei. || Fafeiculus tpm 083 antiquog eronicas 
‚Hplectens incipit feliciter. || VE principio creauit deus celum : terraz. Dicir 
beatus auguftin? fuper genelfim ic. Schluss Bl. 746 letzte Textseile: abfaz nero 
veeinfaz ferus, Sorrabatıgqy oe ad refiftendii fe difponerer, || Opufeulti vrigz 
omni ftatui. atas hominü geadui ad virä eräplandä plutile: otinens pgrefum 
patg, ab initio müdi. vfaz ad hoc nofken temp? | cu actis notabiliorib? eos 
zunde: gb’ beuotus quibä Lartbufiei ei? autor | pm? Safeiculü töpon müs 
cupauit Jmpjfum p me Löradü de Goemborch. | meogz figneto fignatum 
Epplieit feliciter. Sub anno di Millefimoqualdeingentefimofeptusgefimoferto. 
feria ferta ante Martini chi. De quo | fir deus gloriofus bemedicrus in fer 
cula AMEXT, | Darunter das Druckerzeichen. Bl 75 u, 26 leer. 

76 Bü. Type ı. Mit Holsschniten, 

Hain *6019. Berlin. Bonn 1020. Breslau UB. Dresden. Dronke p. 28. 
Göttingen. Kloss 12743. Leiprig. Muller 20r. Procter 1160. Wien. Wolfenbüttel, 


1029 ROLEVINCK, Werner: Fasciculus temporum, [Coloniae] 
Nicolaus Goetz de Schlettstadt [1478] 2° maj. 

Bl. za: [) Eneratio et generatio laudabit opa tun et poticiä tuä pmuns 
ciabit Scribit pfalmo, ıre, Cum non fine mul | «. 24. r5 Z. 22: negligentius 
emendant ut dicit aug?, 11, libro de ciuitate dei. || Fafeiculus tpm ode antie 
quog, erönicas Hplectens incipit feliciter. || efe- 34 54a letzte Zeile des Textes: 
tredecima ceperunt Eumgz; crucifiguralit tenebät Dr fanguind vndiag er 

29 











4 


ea sum möcapankt Jmäfm | gms Senric anen er ıb al 


Sub anno difi, 1a0o, 
BI. 6500: eig et vtilis fuper libelo auod# qui i 
tpm | etc Schlwss DI. 7204 2.49 5ozimus papa 36. | Bi 726 ler. 
EEE ah ne er 20 Gatängen, G 
Hain *6925. Berlin, Breslau | une j a - 
miller II, 64. Strassburg. Stuttgart, Tübingen, Wien, 


1032 ROLEVINCK, Werner: Fasciculus temporum, [Coloniae] 
Henricus Quentell 1481. 2° maj. - 

Bl. 1 leer. Bl. 2a m. Sign. an: [) WEneratio et generatio laubabit opa tus 

er porentiä tu& pnüciabunt, Scibit: [/ Inndere Zxemplare: Seribite) pfal'. Is. 

Cü non fine multa biligentin fanctog paty, fhubia: ee 34 28 2. 30: bütum 

VERF BER hr referabe n n mieerlnen > os 


auentel. Et abmilfum ab Una 3 Coloniehi. Epplicit feliciter, 
Sub anno di | „It, CCEL, Leer, DIEO, SE ERS 
Tabula breuis et vrilis fuper lie]libello [/) quod& qui d' fafeiculus tpm 
etc, Schluss der Tabula Bl. 7207 2. 49: 3osimus papa ya tr Pr 
73 Bil. m. Sim. Bl. 2a hat 58 Zeilen. Mit 
Hain *6929. Göttingen. Horwäth 131. Karlsruhe. Kloss 1750. Lübeck, 
Nertuejgr 345. Olmütz 1384. Prag. Proder 1250. Trier. Tübingen. Wolfenbüttel. 


1033 ROLEVINCK, Werner: Fasciculus temporum, [Coloniae: 
Ludovicus de Renchen c. 1483] 2° 


Bl r ker, Bl. 2a m. Siem, aut: [J Eneratio et genevario laubabit opa 
ua: z potötias tuä pnunciabür Seril ei Schluss der Vorrede Bl, 2b 2. 51: 
negligenter deferibuntur: z negligentius emendantur: vr dicht A 
15. li, de cinirate dei. | 3X 30 m. Sien. a. 4j.: Safeieulus tpm ode antidg. 
eromicas oplectens, admifuf ab alma vninerfitate Colonieni. fcipir feliciter |] 
FT prineipio creauit deus celü ı terıä Dieir btüs Aug, fuper Beil. | etz 
Schluss 51.660 Z. 48: fuum ftatum mapime pzeciofis habuit. || Opufculum 
vrigz omni ftatui, araz bominum grabui ab virtam eremplandä purile. cö=] 
tinens fuceincte pgreflum patrü ab imirio mundi vfaz ad boc tps, cü actis 
notabiliotir/bus eorunde, Md” deuotus quidf Earthuf. eins autor, j. Safer 
culü epın nücupanit, | 34 655 Ieer. DL 67a m. Sim. aj: Tabula bieuis z 
veilis füper Lilbeilo quodä qui dieit Safeiculus | tempori Jneipir feliciter. 
etc, Bl. 7403 2. 44: Joyimus papa ‚previj || Explicit tabula fafeieuli 
de tölpore purilis ı neceffaria. | BU 746 leer. 


en SA 





43 = 


er hoc eius | patet opufeulo, zu. 24. 24a Z. 20: viuendi fibi cogeuum [/J 
deferiptü babent, | 34. 245 leer. 

24 Bil. m. Sign. 27 Zeilen, Type rz. Am Rande die Cupitelsaklen in ara- 
bischen Ziffern. 

Hain *7253. Berlin. Bonn 1024. Holirop 163. Scherrer 559. Weljfgram 
48 5. 108. 


1037 ROLEVINCK, Werner: Formula vivendi canonicorum. 
[Coloniae: Henricus Quentell c. 1485] 4° 

Bi. ra Titel: ncipit formula viuesbi canonicorum fine vicarioınm 
fecularium. aut etiam ali-Jorum deuotorum prefbyterorum | ZU. 26 ker, Bl. 2a 
m. Sign. ga ij: neipit tabula formule viuenbi canonicon, | wc. BL 25 2.39: 
Erplieir prefens tabula ıifius fequentis formule | #4. 3a m. Sigr. aa iij: 
Formula viuendi canonicorm fine vicariorum feculariü | aut etiam deuor 
torum prefbiterorum | [] Te pfalmum dicam | ei, AU 256 m. Sign. cec Hij Z. 70: 
laudare diffieillimi eft apud imperfectos || Bprplicit formula viuendi cano« 
nicon || LI Ee preferipta formula viuendi canonicoy, edita eft a | quodä 
veligiofo ordinis Tarthufienfis vtigz magne | feientie x beuorionis viro, er 
Schluss Z, 32: deferiptum babent | 34. 26 leer. 

26 Bil. m. Sign. 39 Zeil, Typen in 2 Grössen. 

Hain *z254. Bonn 1025. Breslau UB. Dresden. Dronke p. 28. Gotha. 
Proder 1383. Stuttgart KöB. Trier. Wien. Wolfenbüttel, 


1038 ROLEVINCK, Werner: Legenda de sancto Servatio, 
praecedit tabula confluentin.. Coloniae; Arnoldus "Therhoernen 
4. März 1472. 4° 

Bl. za leer. Bl. zb: Sec eft tabula cöfluen-/tina pma anno dni ızAre | fcä 
Per $ fi feire volueris | feptuagefimä alicm? anni | dmi bifertilis wel cör 
munis | ei. Daneben die Tabula in 6 Columnen. Schluss BR 3a 2.23: te alie 
practice fimiliter fallunt Ergo vitentur. | 24. 3d ror: ncipit de feö fuatio 
legeda minor er valde bö, || schwarz: [7 Mufteiffimi viri fei fnacij [x tums 
geräf citatis | dect epi: ftämate inchito nati? meitis fup | erbera eraltari: 
dicem? vitä ı miracula, | «- Al 275 2.24: eabE bora: obborminit in bomino. 
| [I Iren preferiprä leptd& bri feruacij noräbnm [/I | u Bl 2ga 2. 7: bije 
RKoria tripartita bet Sedt erpofics Aruba vorlbulon legende fei Fuacij. 
Allodiii € hereditas. Als|gor ideft frig9. rw. 24. 305 Z. 13: Verwit ibeft pıor 
bibwit. || Epplicit legeda de fancto ferwatio, || rw: rplicit fanctiffimi 
feruach; tügvenfis | ecclefie prefulis et confanguinei pprifti [sie] | legeda de 
nouo ftilo claro ac eleganti | cöpilata Coloniegy Impreffa p me Arsnoldü 
tber boyenen [/] finita, Anno dni | MTo ceecr Irpije die Mercurij jrta möfis | 
Marcij. | Darunter das Druckersignet, rot. 

30 Bl. 29 Zeilen. Type r. 

Berlin, Copinger 5441. Ennen 143. Gotha, Muller 201. Proder 929. Trier. 
Wolfigram 48 5. 113. Zedier 749. 


Ed 











fitate sltiplicaci in civitate colöi-jäfi. per difeverü vig Arnoldi terhoernt 
ä bitar T-lfen febect dom® ppe eöuentu fem Pbicatorü. Apd’ | quk buiufmöi 


prefentacione bestiffime vir-Iginis Marie Onite ar eruarii 
tepli gb’ | edificauit falomom, Seribütur dba | er. Schluss Bl. 126 Z. 28: gile 
vitä felicitatt et'nä. p Ab’ Hftad digme: zE am | 

12 Bl. mit Blattsahlm am Rande neben Zeile 14 
% 1,6, A 8, 9, 10, I, 27 (28) Zeilen, Type 1, 

Kin. 


1049 ROLEVINCK, Werner: Sermo de praesentatione beatae 
Mariae virginis. [Coloniae: Arnoldus Therhoernen] 1470. 4° 


vacio ji placet. videri poteret [/). In | folij latere fenenti | BU z& leer. 
DH. 2a m. Bis. J: Jneipit fermo de prefentacione beatifjime virs|ginis Marie 
| [I] Onite accyam im fanctuariü töpli ad’ | et. Schluss Bi. ızb m. Br. 11 2.23: 
eitard eternä, @ nobis preftare digmetur ı€ Amen || Erplicit fermo de pres 
fentacione | gloriofiffime virginis marie finis | 

12 BU, mit Blatnahlen. 27 Zeilen. Type r. 

Berlin. Cofinger 5391. Gotha. Holirop rar. Procter 925. 

Facsimile des Titels in der Zeitschrift f Bücherfreunde April 1902 S. 32. 


1050 ROLEVINCK, Werner: Sermo de praesentatione beatae 
Marie virginis. [Köln: Drucker des Dictys c. 1471] 4° 

Bi. za; neipit fermo de prefentacione beatifjime vielginis Marie | 
[] Onite arch& in fanetuariü täpli ad’ | edificauit falomon, Seribürt übe | 
bec originaliter fecundi peralip. [/] yypv | ein Schlurm Bi. 12a 2. 37: licitate 
eternä. p nobis preftat dignet. Amen | Mu. z25 ler. 

12 Bil. 27 Zeilen, 

Hain (*gr). Copinger 3392? Procor 989? 




































































* 50n =» 


Tractatus de contractibus: v. Rolevinck, Werner. 
Tractatus de fraterna correctione: v. Rolevinck, Werner. 


°1192 TRACTATUS de praedestinatione. [Coloniae: Joh. Gulden- 
schaiff?] 2° 

Am Ende: AM: Er YIeieie 

40 Bil. 33 Zeilen. 

Fischer: Beschr. typ. Selt. V S. 97 J. 


Tractatus de ritu et moribus Turcorum: 
v. Georgius de Ungaria. 


1193 TRACTATUS de septem sacramentis ecclesiae. [Coloniae: 
Ulricus Zell c. 1475] 2° 


Bl. zaa Col.-Titel: De facramito || Tractat? de Sept? facramltis eccie: 
fumpt? er feriptis fanjeti Thome de Aquino ac Petri | de Thardthafia qui 
p modü | queftionum difcipuliz ac mgEi | vefponfionä: de cuiuflibet facra| 
menti efficatia: ordinate loquiltur ? fuceinete. In quo petrus | fub cuiufdä 
difeipuli nofe quelrit: ı p Bregoriü eid? vi a masigiftei vicd gerente refpons 
detz, | Er Pmo de facramdto Baptifsimi. ncipie feliciter || Baptifm? | .La. 
Pmü. | [] !Etrus. Quero, | dc. Bl. 55aB Z. 172: ı impedimätis fufficiat. || 
Krplicit Tractatus de | feptem facramentis. | 37. 555a: Jneipit tabula fup 
dyalolgü de feptt factis eccie. etc. Schluss BI. 5gaß Z. 9: bent reintegrari. 
Il Epplicit tabula | 22. 596 u. 60 ker. 

60 BU. 2 Col. 36 Zeilen. Type 2. Columnentitel. SS- Beseichnung: a bc etc. 
am Rande. 

Copinger 577. Ennen 116. Kloss 399. Prodor 900a. Trier. Wolfenbüttel. 

Iypenprobe: Facg. Rosenthal Cat. XXIV No. 1408. 


Tractatus de successionibus ab intestato: 
v. Cynus de Pistorio. 


°1194 TRAKTAT von der dotlichen Sucht der Pestelentz. [Köln? 
Drucker des Augustinus de virginitate c. 1477] 4° 

Bl. ra: Eyn tractat von der dotlicyen fucht der peftelleng mit grofem 
if vf3 vilen bücheren der nä-Ihaftigeften lerern in der ergnij gesogen vnd 
in | das dütfche bracht. er. Schluss Bi. ro6 Z. 26: einer welfcht nus oder 
mit ij fo wirt die nit öne zwifel. 

ro Bil. 29 Zeilen. 

Copinger 5849. Iyfe Facsimile Society 1901e: Dieseiben Typen wie in Augusti- 
nus: Tractatus de virginitate = Hain *2078 = Procter 1519.